De IJslandse kerstjongens zijn de meest geliefde kerstfiguren van IJsland: dertien ondeugende broers die elke december uit de bergen afdalen. Lees meer over hun angstaanjagende moeder Gryla, de huiveringwekkende kerstkat en de folklore die Kerstmis in IJsland anders maakt dan waar ook ter wereld.
Kerstmis in IJsland is een tijd van fonkelende lichtjes, feestelijkheden, heerlijk eten en… angst. Misschien is angst wat overdreven, maar IJsland kent zeer unieke kerstfolklore die al eeuwenlang deel uitmaakt van het leven van de lokale bevolking!
Waarom u op onze content kunt vertrouwen
Guide to Iceland is het meest betrouwbare reisplatform van IJsland en helpt elk jaar miljoenen bezoekers. Al onze content wordt geschreven en gecontroleerd door lokale experts die IJsland door en door kennen. U kunt rekenen op nauwkeurig, actueel en betrouwbaar reisadvies.
In plaats van de liefdevolle kerstman die in veel westerse culturen bekend is, staan de dertien kerstjongens van IJsland bekend om hun kattenkwaad. Hun moeder Gryla is een monsterlijke reuzin die stoute kinderen ontvoert en opeet. En als u vóór de feestdagen geen nieuw kledingstuk krijgt, kunt u bezoek verwachten van de kerstkat, die net zo’n grote eetlust heeft!
Lees verder en ontdek alles over de IJslandse kerstjongens, hun angstaanjagende moeder en de legendarische kerstkat voordat u IJsland met Kerstmis bezoekt!
Belangrijkste punten
-
De dertien kerstjongens van IJsland zijn de ondeugende zonen van de reuzin Gryla. Elke december komen ze een voor een uit de bergen om cadeautjes of rotte aardappelen in kinderschoenen te stoppen.
-
Oorspronkelijk werden de kerstjongens gevreesd als gevaarlijke grappenmakers; pas in de twintigste eeuw begonnen ze cadeautjes achter te laten.
-
Hun moeder Gryla is een van de oudste figuren uit de IJslandse folklore en komt al voor in Noorse teksten uit de dertiende eeuw.
-
De dertien bekende kerstjongens werden pas in 1932 vastgelegd in een populair gedicht van Johannes ur Kotlum. Daarvoor verschilden hun namen en aantallen aanzienlijk per regio.
Wat u moet weten over de IJslandse kerstjongens
Het grootste deel van het jaar zouden de dertien kerstjongens van IJsland zich volgens velen schuilhouden in de lavavelden van Dimmuborgir, in het Myvatn-gebied in Noord-IJsland. Anderen geloven dat ze gewoon in een onbekend berggebied wonen.
Van 12 tot en met 24 december vertrekken ze echter een voor een om dertien dagen lang kattenkwaad uit te halen. Elk van hen heeft zijn eigen streken, variërend van ondeugend tot angstaanjagend. Daarmee houden ze zich in het hele land bezig tot het einde van de kerstperiode.
De dertien kerstjongens maken net zo goed deel uit van de feestelijke tradities van het land als de IJslandse kerstboekenoverstroming en het eten van gerookt lamsvlees.
Tegenwoordig is hun imago grotendeels opgeschoond. In plaats van te worden afgebeeld als trollen die bekendstaan om hun misdaden, dragen ze nu vaak traditionele rode en witte kleding, pluizige baarden en een brede glimlach. Zoals professor Terry Gunnell van de Universiteit van IJsland opmerkt, onthullen hun namen alleen al wat ze ooit waren: figuren die namen in plaats van gaven.
Die ommekeer is zelf een kersttraditie die niet bewaard is gebleven. In plaats van grappen uit te halen, laten ze nu simpelweg cadeautjes achter in de schoenen die kinderen op de vensterbank zetten, een beetje zoals kousen bij de open haard in andere culturen. In plaats van een stuk steenkool vinden stoute IJslandse kinderen ’s ochtends gewoon een aardappel in hun schoen.
Hoewel ze sinds de negentiende eeuw enigszins zijn veranderd, vertellen het oorspronkelijke uiterlijk en gedrag van de kerstjongens veel over de geschiedenis, cultuur en folklore van IJsland. Ze zijn bovendien een prachtig voorbeeld van de manier waarop feestelijke tradities wereldwijd van elkaar verschillen.
Veel van het uiterlijk dat de kerstjongens tegenwoordig hebben, is afkomstig van Brian Pilkington, een in Engeland geboren illustrator die in 1974 naar IJsland verhuisde en al tientallen jaren de folklore van het land tekent. Zijn boek The Yule Lads: A Celebration of Iceland's Christmas Folklore gaf de dertien broers en hun moeder Gryla de ruige, karakteristieke gezichten die IJslanders tegenwoordig met Kerstmis voor zich zien. Hij heeft ook de bredere cast van IJslandse legendes geïllustreerd, van trollen en verborgen mensen tot de angstaanjagende kerstkat. Dat werk leverde hem de bijnaam ‘de vader van de IJslandse kerst’ op.
- Zie ook: Kerstmarkten in Reykjavik
De dertien IJslandse kerstjongens
Foto van Ontmoet de kerstjongens in Dimmuborgir, Myvatn
In de moderne cultuur dalen de dertien kerstjongens aan het begin van de kerstperiode uit de bergen af om overal in het land feestelijkheden bij te wonen, met kinderen te spelen en feestvierders te vermaken. Tijdens de feestdagen verschijnen ze in traditionele kleding in het Nationaal Museum van IJsland.
Ze maken Kerstmis in IJsland nog leuker. Dit is echter een gezinsvriendelijkere versie van de oude IJslandse folklore waar de kerstjongens uit voortkomen.
Hoewel ze het kannibalisme niet van hun moeder hebben geërfd, werden de IJslandse kersttrollen nog altijd breed gevreesd vanwege hun griezelige gedrag. Zelfs volwassenen in IJsland geloofden vóór de industrialisatie grotendeels in trollen. Velen zullen daarom voorzichtig zijn geweest, omdat ze dachten dat er misschien een kern van waarheid zat in de verhalen over deze kerstjongens.
De namen van de kerstjongens verwijzen naar de eigenaardigheden van elk van de broers. Hieronder staan ze in de juiste volgorde.
Stekkjastaur | Schapenhokkenklier
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
De eerste kerstjongen die de bergen verliet om in heel IJsland problemen te veroorzaken, was Stekkjastaur, oftewel ‘Schapenhokkenklier’. Van 12 tot en met 26 december bestond zijn werkwijze eruit de schapen lastig te vallen van elk huishouden dat hij tegenkwam.
IJslanders hielden hun schapen in de winter meestal onder de grond. Wanneer het gekwelde geblaat van de dieren door het huis omhoog echode, was dat dus een teken dat Stekkjastaur ze had gevonden. Zo’n geluid was in de wintermaanden weliswaar niet ongewoon, omdat stormen de kudde regelmatig teisterden, maar het werd nog onheilspellender, zeker omdat schapen de levensader van elke boerderij waren.
Ondanks het feit dat Stekkjastaur een angstaanjagende trol was, werd hij net als veel van zijn broers beperkt door een lichamelijke afwijking. Zijn stijve benen belemmerden zijn bewegingsvrijheid. Het beste wat u kon doen wanneer u hem uw dieren hoorde opjutten, was afwachten. Hij moest al snel naar de buren vertrekken om vóór zonsopkomst zo veel mogelijk IJslandse huishoudens de stuipen op het lijf te jagen.
Giljagaur | Slootgluurder
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Giljagaur, oftewel ‘Slootgluurder’, was de tweede IJslandse kerstjongen die menselijke nederzettingen bereikte. Hij verstopte zich in de geulen rond een huis en wachtte tot de bewoners in slaap waren gevallen. Vervolgens brak hij in de koeienstal in om alle beschikbare melk te stelen.
Daarmee beroofde hij gezinnen van het belangrijkste ingrediënt voor de sauzen die tijdens de feestdagen werden gegeten, om nog maar te zwijgen over de traditionele skyr.
Hoewel alleen de rijkere IJslanders koeien bezaten, woonden de meeste arme mensen vroeger op de boerderijen van de rijken. Daardoor had iedereen last van de streken van deze trol.
Stufur | Kortjakje
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
De derde kerstjongen, Stufur of ‘Kortjakje’, werd tijdens Kerstmis in heel IJsland een plaaggeest door de pannen van huishoudens te stelen vanwege het heerlijke korstje dat erin achterbleef. Van 14 tot en met 26 december was zijn eetlust onverzadigbaar.
Hoewel dit misschien geen vreselijke misdaad lijkt, waren potten en pannen vroeger ongelooflijk waardevol in IJsland. Het land had geen ijzererts of eigen mijnbouwindustrie. Zulke goederen moesten worden geïmporteerd en waren erg duur. Voor sommige verarmde gezinnen waren het de enige bezittingen die nog enige waarde hadden.
Thvorusleikir | Lepellikker
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Thvorusleikir, de vierde kerstjongen, staat in het Engels bekend als ‘Lepellikker’. Deze kersttrol begon elk jaar op 15 december aan zijn landelijke ronde vol kattenkwaad. Hij brak in bij IJslandse huizen in de hoop een hapje te vinden en likte de lepels van huishoudens af.
Het gedrag van Thvorusleikir was het gevolg van zijn vreemde lichamelijke afwijking. Door ondervoeding was hij gruwelijk mager, iets wat ongebruikelijk was bij trollen, die meestal werden afgebeeld als zwaarlijvige en gespierde beesten.
De les die uit het gedrag van Lepellikker kan worden getrokken, is minder duidelijk dan bij veel andere kerstjongens. Misschien was het simpelweg een manier om ervoor te zorgen dat kinderen hun bestek schoonlikten.
Pottaskefill | Pannenschraper
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Pottaskefill, in het Engels bekend als ‘Pannenschraper’, lijkt op veel van zijn broers omdat zijn kerststreken draaien om gulzigheid. Hij breekt het ene huis na het andere binnen en zoekt naar potten met saus, stukjes gebraden vlees die op de braadslede zijn achtergebleven en pannen met seizoensgroenten. Alles wat nog eetbaar is, schraapt hij eruit.
Pottaskefill is ongetwijfeld bedacht om kinderen aan te moedigen hun maaltijd op te eten. Restjes kunnen hem naar de deur lokken. Voedsel moest worden bewaard om de lange wintermaanden door te komen, dus verspilling werd sterk afgekeurd. Niemand waagde zich in dit seizoen op zee voor een vistrip in de woelige wateren, en niemand wilde een dier slachten dat in de zomer nog kon helpen het levensonderhoud veilig te stellen.
Askasleikir | Kommenlikker
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Slootgluurder is melk aan het stelen, Kortjakje knabbelt aan de korst in pannen, Pannenschraper schrokt restjes naar binnen en de magere Lepellikker doet precies wat zijn naam zegt. Ook de zesde broer, Askasleikir, was op zoek naar een makkelijk hapje, al waren zijn streken misschien wel de griezeligste tot dan toe.
De Engelse naam van Askasleikir is ‘Kommenlikker’. Hij staat erom bekend de restjes uit kommen op te slurpen, of beter gezegd uit een ‘askur’: een IJslands type uitgesneden kom met een deksel. Maar de manier waarop hij dat doet, is ronduit nachtmerrieachtig.
Elke nacht ging Askasleikir letterlijk onder het bed van een kind liggen, wachtend tot het zijn avondsoep of pudding had opgegeten. Zodra het kind genoeg had, griste hij het overgebleven eten weg om het zelf gulzig naar binnen te werken. Misschien was hij bedacht om kinderen op verzoek naar bed te laten gaan of om te voorkomen dat ze ’s nachts nog een snack namen. In elk geval belichaamt hij het cliché van het monster onder het bed.
Hurdaskellir | Deurensmijter
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Hurdaskellir heeft een werkwijze die hij leerde van een van de oudste horrorclichés. Zijn naam betekent in het Engels ‘Deurensmijter’ en tijdens zijn dertiendaagse tocht in de feestperiode is dat het enige wat deze kerstjongen van plan is.
Tot het einde van de maand sloop hij van huis naar huis, van de verste uithoeken van de Westfjorden tot het bruisende centrum van Reykjavik. Daar brak hij in en sloeg hij zo veel mogelijk deuren dicht om de mensen binnen wakker te maken.
Het lijdt geen twijfel dat menig kind door de harde winterwinden van IJsland en de geïmproviseerde bouw van veel IJslandse turfhuizen tijdens de kerstperiode doodsbang wakker lag. Ze geloofden dan volledig dat Hurdaskellir door hun huis trok.
Skyrgamur | Skyrschrokker
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
De maaltijden in de aanloop naar Kerstmis behoren zonder twijfel tot de beste van het jaar. U kunt genieten van perfect bereide gevogeltegerechten, notengebraad, pasteitjes, peperkoekmannetjes, kaneelbroodjes en allerlei andere lekkernijen. In deze periode verdient één gerecht in IJsland echter extra aandacht: de heerlijke, romige skyr.
Dit gezonde, smakelijke en traditionele zuivelproduct mag gerust een van de echte delicatessen van IJsland worden genoemd, zeker in vergelijking met enkele van de meer ongebruikelijke IJslandse gerechten, zoals ‘hakarl’ (gefermenteerde haai) en ‘hrutspungar’ (ramstestikels).
Skyr is het hele jaar door heerlijk, maar tijdens Kerstmis is het een bijzondere traktatie. Het vormt een verfrissende afwisseling op de vele grote gebraden maaltijden die gewoonlijk bij de feestdagen horen.
Volgens de IJslandse kerstfolklore waren mensen in deze tijd van het jaar echter niet de enigen die naar skyr verlangden. Het was ook het lievelingsgerecht van de achtste IJslandse kerstjongen: Skyrgamur, oftewel ‘Skyrschrokker’.
Van 18 tot en met 30 december moest deze nationale lekkernij, die zowel bij zoete als hartige gerechten past, goed worden bewaakt om te voorkomen dat hij in de handen van deze kwaadaardige trol viel.
Bjugnakraekir | Worstendief
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Vlees roken is een van de favoriete bereidingswijzen in IJsland. Gerookte vis en lamsvlees zijn het hele jaar door populair, net als gerookte worsten die in het IJslands ‘bjuga’ worden genoemd.
Vanaf de nacht van de twintigste was echter waakzaamheid geboden bij het bereiden van bjuga. Dat was het enige voedsel waarop de negende kerstjongen, Bjugnakraekir, oftewel ‘Worstendief’, zijn zinnen had gezet.
Bjugnakraekir had een perfecte manier om deze IJslandse lekkernij te stelen. Naar verluidt brak hij huizen binnen en verstopte hij zich in de dakspanten. Daar wachtte hij tot het eten klaar was, waarna hij van bovenaf naar beneden dook om de worsten te grijpen.
Gluggagaegir | Raamgluurder
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
De tiende kerstjongen die tijdens de feestperiode uit de bergen afdaalde, was misschien wel de griezeligste van allemaal: Gluggagaegir, oftewel ‘Raamgluurder’.
Met de duisternis van de IJslandse winters in gedachten, wanneer er rond Kerstmis slechts vier uur daglicht per dag is, hoeft u maar weinig fantasie te gebruiken om u voor te stellen hoe bang kinderen moeten zijn geweest wanneer ze ’s avonds langs de ramen van hun huis liepen. Ze waren doodsbang dat deze angstaanjagende trol naar binnen keek.
Net als bij verschillende andere hierboven genoemde figuren lijkt het erop dat het huiveringwekkende gedrag van Gluggagaegir bedoeld was om kinderen ervan te weerhouden in de donkere winter naar buiten te gaan. Het was ook een herinnering dat de kinderverslindende Gryla overal in het land ogen had en stoute kinderen in de gaten hield.
Gattathefur | Deurensnuffelaar
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Gattathefur, oftewel ‘Deurensnuffelaar’, kan in de folklore zijn ontstaan door het fluitende geluid van de wind die door de tochtige IJslandse turfhuizen kroop. Net als Raamgluurder en Deurensmijter joeg het idee dat hij een huis binnensloop om chaos te veroorzaken de kinderen van IJsland de stuipen op het lijf.
Dat werd nog erger doordat Gattathefur bekendstond om zijn enorme neus, zelfs voor zijn soort buitenproportioneel groot. Ook zijn reden om te snuffelen was kwaadaardig: hij was voortdurend op zoek naar zijn lievelingsgerecht, de IJslandse lekkernij laufabraud (bladerbrood).
Deze heerlijke lekkernij wordt alleen rond Kerstmis gebakken. Het maken ervan is vaak een geliefde familieaangelegenheid, vooral in het noorden. Het brood is rond, zeer dun, gefrituurd en versierd met ingewikkelde patronen, meestal in de vorm van bladeren.
Mensen die bekendstonden om hun gedetailleerde ontwerpen hadden een bijzondere hekel aan Gattathefur, omdat hij hun laufabraud vaak stal voordat ze er ook maar één gast mee konden imponeren.
Ketkrokur | Vleeshaak
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
Culinaire kersttradities verschillen aanzienlijk per familie, maar de meeste feestmaaltijden hebben één gemeenschappelijk hoofdingrediënt: vlees. In de IJslandse folklore was dat het doelwit van de twaalfde en voorlaatste kerstjongen, Ketkrokur, oftewel ‘Vleeshaak’.
Waar hij ook toegang had tot een keuken — in de schoorsteen, achter deuren, onder tafels, in kasten of buiten geopende ramen — lag hij op de loer tot het vlees van een gerecht op het aanrecht werd gelegd. Zodra hij niet kon worden betrapt, haalde hij zijn lange haak tevoorschijn en griste hij het middelpunt van de familiemaaltijd weg.
In tegenstelling tot zijn broer Bjugnakraekir, die alleen op gerookte worsten uit was, was Ketkrokur niet kieskeurig. Hij wachtte tot het hele gezin in slaap was gevallen en dook dan naar binnen om al het vlees te stelen dat hij kon vinden.
Kertasnikir | Kaarsendief
Illustratie door Haukur Valdimar Palsson
De laatste kerstjongen is Kertasnikir. Zijn naam betekent ‘Kaarsendief’ of ‘Kaarsenbedelaar’. Hij verschijnt op kerstavond in IJsland. Net als bij zijn twaalf broers spreekt zijn naam voor zich, al waren de gevolgen van zijn streken problematischer dan ze op het eerste gezicht lijken.
Vroeger waren kaarsen in IJsland ongelooflijk waardevol. Ze zorgden voor licht tijdens de winterse duisternis, die rond Kerstmis ongeveer twintig uur per dag duurt. Kaarsen waren ook het enige hulpmiddel waarmee IJslanders hun historische favoriete bezigheid konden uitoefenen: lezen. Tijdens Kerstmis in IJsland was samenkomen om te lezen een oude traditie.
Door dit gebruik waren de streken van Kertasnikir extra vervelend. Hij wilde de kaarsen niet eens gebruiken om romans en gedichten te lezen. Hij wilde alleen het talk opeten waarvan de kaarsen waren gemaakt.
Om zo veel mogelijk talk te bemachtigen, richtte hij zich op de makkelijkste doelwitten in een huishouden: de kinderen. Hij volgde hen naar hun slaapkamers of leeshoekjes en stal de kaarsen rechtstreeks uit hun handen.
Kertasnikir was zonder twijfel een van de meest opdringerige kerstjongens en een van de meest verontrustende voor kinderen. Iedereen kon echter troost putten uit het feit dat hij de laatste was. Na dertien dagen zou hij, samen met zijn broers, moeder en haar kat, terugkeren naar de grotten in Noord-IJsland om daar te blijven sluimeren tot de volgende kerstperiode.
Nu de kerstjongens gezinsvriendelijker zijn geworden en eerder geven dan stelen, is Kertasnikir de laatste kerstjongen die IJslandse kinderen vóór Kerstmis cadeautjes geeft. Zijn geschenk aan brave kinderen is tegenwoordig meestal een kaars.
Gryla, moeder van de IJslandse kerstjongens
Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Andrii Gladii. Er zijn geen bewerkingen uitgevoerd.
De kerstjongens zijn in de loop der jaren misschien vriendelijker geworden, maar hun moeder Gryla is nog altijd een angstaanjagende trol en blijft een van de oudste kersttradities van IJsland.
Deze reuzin is een van de kwaadaardigste figuren uit de IJslandse folklore en tijdens de feestdagen worden er nog altijd griezelverhalen over haar aan kinderen verteld. Het hele jaar door zou ze gefluister opvangen over kinderen die zich ergens op het eiland misdragen. Zodra de winter aanbreekt, gaat ze eropuit om hen te verzamelen.
Haar honger naar het vlees van stoute kinderen is onverzadigbaar en ieder jaar vindt ze meer dan genoeg van haar favoriete prooi. Ze stopt hen in een zak, kookt hen vervolgens in een pot en maakt er een enorme stoofpot van die haar tot de volgende winter in leven houdt.
Gryla zou al verschrikkelijk genoeg zijn als ze alleen werkte, maar helaas voor de IJslandse kinderen doet ze dat niet. In haar berggrot in het noorden van IJsland woont ook een enorme zwarte kat, de Kerstkat, die eveneens trek heeft in mensenvlees.
Foto door Regina Hronn Ragnarsdottir
De Kerstkat jaagt echter niet alleen op kinderen die zich hebben misdragen. Hij aast maar al te graag op ieder kind dat voor Kerstmis geen nieuwe kleren heeft gekregen.
Gryla woont ook samen met haar huidige echtgenoot, een trol genaamd Leppaludi. Als minst bedreigende lid van haar gezin is hij zo onderdanig dat hij bijna meelijwekkend is. Misschien uit angst voor wat er met Gryla's vorige partner is gebeurd, van wie wordt gezegd dat Gryla hem heeft opgegeten (!), heeft hij geen enkele invloed op haar kwaadaardige neigingen.
De tradities rond Gryla vertellen veel over de IJslandse folklore. Het feit dat zij kinderen at en tijdens de feestdagen op zoek ging naar kinderen, bracht kinderen ongeveer dezelfde boodschap als de kerstman die kolen brengt, maar dan met wat minder verfijning. De boodschap aan kinderen is luid en duidelijk: gedraag u tijdens Kerstmis zo goed mogelijk!
Dat deze boodschap op een hardere manier werd gebracht, komt misschien doordat de winters in IJsland buitengewoon gevaarlijk waren. Veel ongehoorzame kinderen die in het donker en de sneeuw naar buiten gingen, keerden nooit naar huis terug. Bovendien moest er vóór de donkerste maanden veel werk worden gedaan, wat van alle gezinsleden extra zorgvuldigheid en inzet vereiste.
In dat licht is het verhaal dat de Kerstkat kinderen opat die geen kleding cadeau hadden gekregen waarschijnlijk bedacht om ervoor te zorgen dat iedereen vóór het einde van de winter klaar was met weven, breien en naaien.
Foto door Regina Hronn Ragnarsdottir
Gryla was voor kinderen zo'n angstaanjagende verschijning dat het IJslandse parlement in de 18e eeuw het gebruik van haar legende als afschrikmiddel verbood. Kinderen werden niet langer bedreigd met verslonden te worden, maar kregen in plaats daarvan rotte aardappelen in hun schoenen als ze zich misdroegen.
We vroegen professor Terry Gunnell waarom Gryla zo'n invloedrijke figuur in de IJslandse cultuur blijft.
Ze is een aantrekkelijke figuur. Kinderen houden van enigszins angstaanjagende figuren, zoals in de boeken van Roald Dahl.
Tegenwoordig staan er in het hele land beelden van Gryla, bijvoorbeeld in het Kersthuis van Akureyri, bij Fossatun en tijdens Kerstmis zelfs op de luchthaven van Keflavik, vanwege haar belangrijke rol in de IJslandse kersttradities.
Volgens velen bevindt haar huis zich in Dimmuborgir, dat tijdens veel excursies vanuit Akureyri, de hoofdstad van Noord-IJsland, wordt bezocht. Het is bovendien een halte op de populaire toeristische route Diamond Circle.
De vele kerstjongens: regionale variaties en de weg naar dertien
De dertien kerstjongens zoals IJslanders hen tegenwoordig kennen, zijn niet altijd met dertien geweest en hun namen waren evenmin altijd hetzelfde. Vroege beschrijvingen van de jongens verschilden aanzienlijk, afhankelijk van de plaats in IJsland waar de verhalen werden verteld.
Het aantal van dertien lag in de volkstraditie pas aan het einde van de 18e eeuw vast. De namen en persoonlijkheden die de meeste IJslanders tegenwoordig herkennen, werden pas in 1932 volledig vastgelegd. In dat jaar publiceerde dichter Johannes ur Kotlum zijn invloedrijke gedicht Jolaveinarnir als onderdeel van de bundel Jolin koma (Kerstmis komt eraan). Dat gedicht legde de canonieke versie definitief vast.
Vóór die standaardisering waren er in heel IJsland meer dan honderd verschillende namen voor kerstjongens opgetekend, waarbij de figuren per regio verschilden. Een van de oudste bewaard gebleven bronnen waarin überhaupt kerstjongens worden genoemd, is een woordenboek uit het midden van de 18e eeuw, samengesteld door Jon Olafsson van Grunnavik. Daarin staan twee namen die volledig ontbreken in de moderne canon: Jolaskodoli en Skinnsokkabrokkur.
In sommige regio's werden de jongens beschreven als zonen van Gryla, in andere als haar broers. Sommige verhalen noemden er slechts negen. Een volksverhaal uit Oost-IJsland situeerde hun oorsprong in de oceaan in plaats van in de bergen. In een zeldzaam kinderrijmpje werden zelfs twee vrouwelijke kerstgrappenmakers beschreven. De canonieke dertien zijn met andere woorden de versie die is overgebleven, niet de enige versie die ooit heeft bestaan.
We vroegen professor Terry Gunnell naar deze variatie.
13 is een veelvoorkomend getal in mythologie en geloof, net als bij de apostelen. Ja, in verschillende delen zijn er verschillende namen en verschillende plaatsen waar ze gedurende het jaar wonen.
Het getal dertien zegt dus misschien net zoveel over de culturele kracht van dat getal als over een precieze telling van Gryla's zonen.
Unieke IJslandse kerstliederen
Net als de folklore zijn IJslandse kerstliederen uniek en diep verbonden met lokale gebruiken. De kerstjongens en hun familie staan vaak centraal in feestelijke muziek. Een van de bekendste voorbeelden is "Jolaveinar ganga um golf" ("De kerstjongens lopen over de vloer"). Dit geliefde lied is voor iedere IJslander direct herkenbaar en vormt een vast onderdeel van kerstvieringen.
Een ander populair lied over de kerstjongens is "Jolaveinar einn og atta", dat gaat over kinderen die vol spanning uitkijken naar hun komst met cadeaus uit de bergen! De naam betekent "kerstjongens, één en acht", wat al lange tijd onderwerp van speculatie is. Dat zou het totaal op negen brengen, terwijl er doorgaans wordt gezegd dat het er dertien zijn!
Dit kan het gevolg zijn van veranderende overtuigingen door de tijd heen. Er bestaan namelijk verhalen over veel meer kerstjongens die in verschillende delen van IJsland leefden voordat de iconische groep van dertien broers de algemeen aanvaarde versie in het huidige IJsland werd!
Niet alleen de kerstjongens krijgen tijdens de feestdagen hun eigen liederen; ook andere leden van hun familie hebben die! "Jolakotturinn" ("De Kerstkat") is nog zo'n iconisch lied. Het vertelt hoe mensen wanhopig probeerden op tijd nieuwe kleding voor Kerstmis te maken om zijn toorn te ontlopen. Dit huiveringwekkende lied wordt gezongen door niemand minder dan Bjork!
Hoeveel kerstjongens bezoeken kinderen?
Zijn de kerstjongens trollen?
Waar kan ik de kerstjongens in IJsland ontmoeten?
- Het lavaveld Dimmuborgir: Dit wordt beschouwd als het thuis van de kerstjongens. Elk jaar vindt hier een populair evenement plaats waar bezoekers hen persoonlijk kunnen ontmoeten.
- Kerstmarkten en evenementen: de kerstjongens verschijnen in december regelmatig bij festiviteiten in heel IJsland, waaronder verschillende kerstmarkten in Reykjavik.
- Het kersthuis van Akureyri: Dit is het hele jaar geopend en staat volledig in het teken van IJslandse kersttradities, waaronder de kerstjongens en hun familie.
Heeft Gryla een echtgenoot?
Lijkt Gryla op Krampus?
Wat betekent Jolabokaflod?
Gaat u deze winter naar IJsland? Zou u de feestdagen in IJsland vieren? Welke van deze folklorefiguren vindt u het interessantst? Had u al eerder van hen gehoord? Deel uw gedachten en ervaringen in het commentaargedeelte hieronder!
Hi, I’m Richard. I lived in Iceland for a decade, during which I traveled the country extensively and worked as a guide for several leading travel companies. I’m passionate about writing and sharing the best travel experiences Iceland has to offer so visitors can discover and enjoy the magic of this incredible country just like I did.
