Lees meer over de vulkanische activiteit van IJsland en de beroemdste uitbarstingen uit de geschiedenis. Lees verder en ontdek hoe u deze natuurwonderen kunt bezoeken in deze complete gids over vulkanen in IJsland.
IJsland is een land van contrasten, waar gletsjers samenkomen met de vurige hitte van vulkanen. Daarom wordt het land vaak het land van vuur en ijs genoemd. Deze tegenstelling heeft een landschap gevormd met lavavelden, zwarte zandstranden, bergen, geisers en kraters, waardoor IJsland een werkelijk unieke bestemming is.
Waarom u op onze content kunt vertrouwen
Guide to Iceland is het meest betrouwbare reisplatform van IJsland en helpt jaarlijks miljoenen bezoekers. Al onze content wordt geschreven en gecontroleerd door lokale experts die IJsland door en door kennen. U kunt op ons rekenen voor nauwkeurig, actueel en betrouwbaar reisadvies.
Vulkaantours bieden u de kans om deze oerkracht van dichtbij te ervaren, terwijl lavagrottentours de verborgen tunnels en kamers onthullen die door eeuwenoude uitbarstingen onder het aardoppervlak zijn gevormd.
Duizenden mensen trekken naar IJsland om de vulkanen en de wonderen die ze creëren te bewonderen. Tijdens uitbarstingen, zoals de meest recente op het schiereiland Reykjanes, komen nog meer bezoekers naar het land om een van de meest dramatische en prachtige natuurverschijnselen op aarde te zien, vooral dankzij ervaringen zoals een helikoptertour boven een vulkaan.
Hier leest u alles wat u moet weten over de vulkanische wonderen van IJsland en de landschappen die ze creëren.
Belangrijkste punten
-
De vulkanen van IJsland hebben het landschap en de geschiedenis van het land gevormd; sommige uitbarstingen hadden verwoestende gevolgen.
-
De dodelijkste uitbarstingen, zoals die van de Laki in 1783, hadden wereldwijde gevolgen en beïnvloedden het klimaat en menselijke bevolkingen.
-
Door de voortdurende vulkanische activiteit is IJsland een uitstekende plek om uitbarstingen te bestuderen en mee te maken.
-
Bezoekers kunnen de vulkanen van IJsland veilig verkennen tijdens vulkaantours of lavagrottentours.
Hoeveel vulkanen zijn er in IJsland?
In IJsland zijn ongeveer 130 actieve en inactieve vulkanen. De meeste van deze vulkanen zijn actief. De enige slapende vulkanen bevinden zich in de Westfjorden.
In de Westfjorden is geen vulkanische activiteit meer, omdat dit het oudste deel van de landmassa van IJsland is. Dit gebied ontstond ongeveer 16 miljoen jaar geleden en is van de Mid-Atlantische Rug weggedreven.
Daarom zijn de Westfjorden het enige deel van het land waar water met elektriciteit wordt verwarmd, in plaats van geothermisch verwarmd water te gebruiken.
Hoeveel actieve vulkanen zijn er in IJsland?
Onder het eiland bevinden zich in alle delen van IJsland, behalve de Westfjorden, ongeveer 32 actieve vulkanische systemen. IJsland ligt niet alleen op de Mid-Atlantische Rug, maar ook boven een hotspot.
Een hotspot is een gebied met abnormaal hoge magma-activiteit. Andere bekende hotspots zijn Yellowstone National Park en Hawaï. De belangrijkste actieve vulkanen van IJsland liggen langs een gebogen centrale lijn die ongeveer van noordoost naar zuidwest loopt.
Van noord naar zuid zijn voorbeelden hiervan de Krafla, de Askja, de systemen van Grimsvotn en Bardarbunga onder de Vatnajokull, de Hekla en de Katla, evenals Heimaey en Surtsey op de Westman-eilanden. De Grimsvotn is het actiefste vulkanische systeem van IJsland.
Vulkanenkaart van IJsland
Hieronder vindt u een kaart van de actieve vulkanen van IJsland, zodat u de ligging beter kunt begrijpen. Dit is slechts een globale indeling op basis van geografische zones:
-
De westelijke vulkanische zone (inclusief het schiereiland Reykjanes)
-
De oostelijke vulkanische zone
-
De noordelijke vulkanische zone
-
De Westman-eilanden
-
De Snaefellsjokull-gordel
-
De Oraefajokull-gordel
Reykjavik ligt aan de oostelijke rand van het schiereiland Reykjanes, naast de vulkanische gordel van Reykjanes in het zuidwesten van IJsland. In de buurt van de hoofdstad bevinden zich verschillende actieve systemen, waaronder de recente uitbarstingen van Fagradalsfjall en de kraterreeks Sundhnukagigar.
Dit zijn de dichtstbijzijnde actieve uitbarstingsgebieden bij Reykjavik, op ongeveer 50 tot 55 kilometer van de stad. De recente uitbarstingen hebben het dagelijks leven in Reykjavik niet beïnvloed.
Waarom is IJsland zo vulkanisch?
IJsland is ontstaan door vulkanisme, omdat het land precies op de Mid-Atlantische Rug ligt. Deze rug scheidt de Noord-Amerikaanse en Euraziatische tektonische platen. IJsland is een van de weinige plekken op aarde waar deze rug boven zeeniveau zichtbaar is.
Tektonische platen bestaan uit de aardkorst en het bovenste deel van de aardmantel. Door convectiestromen in de mantel kunnen tektonische platen naar elkaar toe bewegen en bergen vormen, of uit elkaar bewegen en oceanische korst vormen.
Er zijn 15 grote tektonische platen. De Noord-Amerikaanse en Euraziatische platen behoren tot de grootste.
Deze twee tektonische platen bewegen uit elkaar. Terwijl ze dat doen, stijgt magma uit de mantel omhoog om de ruimte ertussen op te vullen, waardoor vulkaanuitbarstingen ontstaan. Dit gebeurt over de hele lengte van de spleet, zoals ook te zien is op andere vulkanische eilanden, waaronder de Azoren en Sint-Helena.
Op veel plaatsen in IJsland kunt u delen van de rug zien, bijvoorbeeld op het schiereiland Reykjanes en in het gebied rond het Myvatnmeer.
Nationaal Park Thingvellir is echter de beste plek. Hier kunt u in een vallei tussen de platen staan en aan weerszijden van het park de wanden van de continenten zien. Door het uit elkaar bewegen van de platen wordt de vallei elk jaar ongeveer 2,5 centimeter breder.
De 9 beroemdste vulkanen van IJsland
Omdat IJsland meer dan 130 bekende vulkanen heeft, zou het behoorlijk wat tijd kosten om ze allemaal te bezoeken. Daarom hebben we een lijst samengesteld van negen vulkanen die wij iedere bezoeker aan IJsland aanraden om met eigen ogen te ervaren.
9. De Eyjafjallajokull: de beroemdste vulkaan van IJsland
De meeste mensen kennen de vulkaan Eyjafjallajokull sinds de uitbarsting in 2010 het Europese vliegverkeer ernstig verstoorde. Voor veel vliegtuigpassagiers was dit misschien een groot ongemak, maar vergeleken met de belangrijkste uitbarstingen uit het verleden van IJsland was het een relatief kleine gebeurtenis.
De uitbarsting van 2010 was tot nu toe de grootste uitbarsting van de vulkaan Eyjafjallajokull. Er waren al enkele eerdere uitbarstingen geweest, maar geen enkele van vergelijkbare omvang.
Tussen 1821 en 1823 vond een kleine maar langdurige uitbarsting plaats. Eerdere uitbarstingen vonden plaats in 1612-1613 en 920, maar daarover is weinig bekend.
De systemen van Eyjafjallajokull en Katla liggen naast elkaar en sommige uitbarstingen uit het verleden vonden ongeveer in dezelfde periode plaats. Een uitbarsting bij Eyjafjallajokull leidt echter niet betrouwbaar tot een uitbarsting bij Katla. De laatste bevestigde uitbarsting van Katla vond plaats in 1918.
De vulkaan Eyjafjallajokull is na de uitbarsting van 2010 een populaire bezienswaardigheid geworden. In de eerste dagen van de uitbarsting trokken duizenden mensen naar IJsland om het spektakel te bewonderen. Velen stapten in een vliegtuig of helikopter voor het beste uitzicht.
Voor een complete kijkervaring raden wij deze 5 uur durende gletsjertour per Super Jeep naar de vulkaan Eyjafjallajokull aan.
8. De Thrihnukagigur: de enige vulkaan die u kunt betreden
De enige vulkaan ter wereld met een magmakamer die u kunt betreden, is de vulkaan Thrihnukagigur in IJsland. De vulkaan is al ongeveer 4.000 jaar slapend en er bestaat hier geen risico op een uitbarsting. Daardoor zijn de tours niet alleen veilig, maar ook bijzonder indrukwekkend.
De magmakamer van de vulkaan Thrihnukagigur heeft in totaal een inhoud van ongeveer 150.000 kubieke meter. U betreedt de kamer met een kleine mijnlift bij de ingang. Deze brengt u 120 meter omlaag naar de bodem van de enorme grot.
De bodem beslaat ongeveer dezelfde oppervlakte als een voetbalveld, waardoor u volop ruimte heeft om de omgeving te verkennen. Om deze cijfers in perspectief te plaatsen: het Vrijheidsbeeld zou gemakkelijk in de vulkaan Thrihnukagigur passen.
Naast de omvang is vooral de levendige kleur van deze magmakamer indrukwekkend. De lava in de kamer bevatte veel elementen die uit de aardmantel omhoog waren gebracht, en hun heldere kleuren zijn overal zichtbaar. IJzer, koper en zwavel hebben de wanden van de kamer rood, groen en geel gekleurd.
U moet deze tour in de vulkaan Thrihnukagigur boeken om deze indrukwekkende vulkaan te verkennen.
7. De Grimsvotn: de dodelijkste vulkaan van IJsland
Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Roger McLassus.
Het vulkanische systeem Grimsvotn is het meest onvoorspelbare vulkanische systeem van IJsland. De kraters liggen in het zuidoosten onder de gletsjer Vatnajokull en zijn grotendeels aan het zicht onttrokken door het ijs. De aswolken die bij een uitbarsting ontstaan, kunnen echter tot de omvangrijkste en gevaarlijkste ter wereld behoren.
De vulkaan Laki, die we later in dit artikel bespreken, veroorzaakte in 1783 en 1784 wereldwijd grote chaos en maakt deel uit van dit vulkanische systeem. Het is een van de verborgen wonderen van de IJslandse Hooglanden. Om dit gebied te verkennen, raden wij deze Super Jeeptour door de kloof Fjadrargljufur en langs de Lakagigar-kraters aan.
6. De vulkaan Hekla: de poort naar de hel
De vulkaan Hekla is een van de bekendste en actiefste vulkanen van IJsland. In de middeleeuwen stond de vulkaan bekend als ‘de poort naar de hel’, vanwege de regelmatige en explosieve uitbarstingen.
Toch is Hekla ook een van de minst voorspelbare vulkanen van IJsland. De intervallen tussen uitbarstingen variëren van negen tot maar liefst 121 jaar.
Sinds de kolonisatie heeft Hekla bij veel gelegenheden grote schade veroorzaakt en telkens miljoenen tonnen tefra uitgestoten. De krachtigste uitbarsting vond plaats in 1104, hoewel de uitbarstingen van 1300, 1693 en 1845 verwoestender waren voor vee, gebouwen en mensenlevens.
De laatste uitbarsting vond plaats op 26 februari 2000, maar was relatief klein. Boek deze zomerse paardrijtour bij de vulkaan Hekla voor een unieke ervaring met adembenemende uitzichten.
5. De vulkaan Katla: de explosieve buur van de vulkaan Eyjafjallajokull
De vulkaan Katla is een van de krachtigste en meest explosieve vulkanen van IJsland. De vulkaan rommelt al jaren en wordt nauwlettend door de autoriteiten in de gaten gehouden. Katla ligt onder de gletsjer Myrdalsjokull in Zuid-IJsland en staat bekend om zijn enorme aswolken en catastrofale jökulhlaups, oftewel plotselinge gletsjeroverstromingen.
Ondanks de activiteit kunt u het gebied veilig verkennen tijdens de ijsgrottentour bij de Katla. Deze tour brengt u naar een schitterende gletsjergrot die door de hitte van de vulkaan is gevormd.
4. De vulkaan Snaefellsjokull: de deur naar het middelpunt van de aarde
De vulkaan Snaefellsjokull is een van de meest bezochte en geliefde vulkanen van IJsland. De vulkaan ligt op de punt van het schiereiland Snaefellsnes en vormt een indrukwekkende achtergrond voor veel bezienswaardigheden in de omgeving. Vanwege zijn schoonheid is de vulkaan bovendien een nationaal park op zichzelf.
De vulkaan Snaefellsjokull is vooral bijzonder vanwege zijn culturele betekenis. Veel kunstenaars lieten zich inspireren door zijn schoonheid, onder wie de Nobelprijswinnende schrijver Halldor Laxness, die de vulkaan een belangrijke plaats gaf in het boek ‘Under the Glacier’.
Ook Jules Verne verwerkte de vulkaan in zijn roman ‘Naar het middelpunt der aarde’, waarin hij zich een grot voorstelde die naar de kern van de aarde leidde.
Misschien nog opmerkelijker is dat duizenden mensen geloofden dat buitenaardse wezens de vulkaan op 5 november 1992 om middernacht als landingsplaats zouden gebruiken. Een enorme menigte verzamelde zich, waaronder cameraploegen uit de hele wereld, maar uiteindelijk werd het een relatief rustige nacht.
Bekijk deze Snowcattour op de gletsjer Snaefellsjokull voor een actieve manier om de vulkaan van dichtbij te bekijken.
3. De Askja: de vulkaan met een warmwaterbron in IJsland
De vulkaan Askja was onbekend totdat in 1875 een enorme uitbarsting begon. De as was bijzonder zwaar en vergiftigde het land, waardoor in grote delen van het land vee stierf, vooral in de Oostfjorden.
De gevolgen waren zelfs tot in Noorwegen en Zweden merkbaar. Net als de uitbarstingen van Laki in 1784, een eeuw eerder, vormde deze gebeurtenis voor veel IJslanders aanleiding om naar Noord-Amerika te emigreren.
Tegenwoordig staat de vulkaan Askja vooral bekend om het enorme meer in de caldera dat tijdens deze uitbarsting werd gevormd. Ondanks de grote hoogte bleef het meer jarenlang warm; tegenwoordig is het grootste deel van het jaar bevroren.
Bekijk deze tour door de Hooglanden naar de vulkaan Holuhraun en de caldera Askja voor een fantastische sightseeingervaring vanuit het Myvatnmeer.
2. De Krafla: de vulkaan met het koude kratermeer
De vulkaan Krafla is een bijzonder actieve vulkaan in Noord-IJsland en is sinds de kolonisatie 29 keer uitgebarsten. Negen van deze uitbarstingen vonden plaats tussen 1975 en 1984. De vulkaan staat ook bekend om zijn kratermeer, dat eveneens Viti wordt genoemd.
Het belangrijkste verschil tussen de twee meren is dat Viti bij de vulkaan Krafla een koud meer is, met een prachtige smaragdblauwe kleur, terwijl Viti bij de vulkaan Askja in de warmere maanden geothermisch wordt verwarmd.
De vulkaan Krafla is een populaire bezienswaardigheid in het gebied rond het Myvatnmeer en wordt vanwege de ligging nabij het geothermische gebied Namafjall tijdens veel tours bezocht. De vulkaan is op het hoogste punt 818 meter hoog, 2 kilometer diep en de caldera heeft een diameter van 10 kilometer.
1. De Hverfjall: de vulkaan met een eenvoudig wandelpad rond de krater
Een andere populaire vulkaan in Noord-IJsland heet Hverfjall of Hverfell; beide namen zijn correct. Ondanks de vulkanische activiteit in de omgeving is de vulkaan al ongeveer 4.500 jaar niet meer uitgebarsten.
De vulkaan Hverfjall is geliefd omdat hij gemakkelijk te bewandelen is. De krater is vanaf de Ringweg goed bereikbaar en heeft een diameter van slechts 1 kilometer. Een wandeling over de rand van deze populaire tefrakegel duurt ongeveer een uur. De vulkaan ligt direct naast het Myvatnmeer.
Voor een onvergetelijke ervaring raden wij deze vulkaanwandeltocht bij zonsopkomst op de Hverfjall aan, inclusief transfers vanaf het Myvatnmeer.
Opmerkelijke vulkaanuitbarstingen in IJsland
Hieronder vindt u enkele van de opmerkelijkste vulkaanuitbarstingen in IJsland en leest u hoe ze de geografie en de geschiedenis van IJsland hebben gevormd.
De uitbarstingen van Sundhnukagigar in IJsland van 2023 tot 2025
In december 2023 begon bij Sundhnukagigar, net ten noordoosten van Grindavik, een uitbarsting na weken van seismische activiteit. De lava kwam gevaarlijk dicht bij de stad, de energiecentrale van Svartsengi en de Blue Lagoon, maar stroomde uiteindelijk weg van bewoonde gebieden. De uitbarsting eindigde op 21 december en werd ondanks de kracht ervan als een bestcasescenario beschouwd.
Op 14 januari 2024 openden zich twee spleten bij de berg Hagafell. Lava uit de zuidelijke spleet bereikte Grindavik en verwoestte drie huizen voordat de stroom tot stilstand kwam.
Op 8 februari volgde een nieuwe uitbarsting, waarbij verder naar het noorden een 3 kilometer lange spleet ontstond. Hoewel de lava Grindavik niet bereikte, barstte een warmwaterleiding, waardoor de regio vier dagen lang zonder warm water zat. Op 10 februari was de uitbarsting voorbij.
De krachtigste uitbarsting begon op 16 maart. Een 3,5 kilometer lange spleet stuurde lava naar het zuiden en westen. Barrières hielpen de stroom om te leiden, hoewel een mijn werd verwoest. Deze uitbarsting ging met een lagere intensiteit door tot 8 mei.
Op 29 mei begon opnieuw een gebeurtenis, waarbij lavapluimen een hoogte van 50 meter bereikten. De spleet werd 3,4 kilometer lang voordat de activiteit afnam. De uitbarsting eindigde op 22 juni.
Op 22 augustus opende zich een 4 kilometer lange spleet in een voormalige Amerikaanse militaire oefenzone, wat zorgen over landmijnen veroorzaakte. De lavastroom was langzaam en de uitbarsting eindigde op 5 september.
Op 20 november vond onverwacht een uitbarsting plaats, zonder waarschuwing in de vorm van een zware aardbeving. Bij Sundhnukagigar opende zich een 3 kilometer lange spleet, waardoor snel evacuaties werden uitgevoerd. Op 9 december werd de uitbarsting officieel als voorbij verklaard.
Op 1 april 2025 opende zich opnieuw een spleet bij Grindavik. Hoewel een deel ervan door een beschermende barrière heen brak, bleef de lava buiten de stad.
De uitbarsting eindigde al snel, op 2 april.
Meest recent begon op 16 juli 2025 een twaalfde uitbarsting sinds 2021 ten zuidoosten van de berg Litla-Skogfell. De spleet was maximaal 1.000 meter lang en stuurde lava weg van bewoonde gebieden voordat de activiteit afnam. De uitbarsting duurde bijna een maand en werd op 5 augustus als voorbij verklaard.
Het schiereiland Reykjanes blijft zeer actief en verdere uitbarstingen worden verwacht. De autoriteiten blijven de omstandigheden nauwlettend volgen en roepen inwoners en reizigers op om goed geïnformeerd te blijven en de veiligheidsrichtlijnen te volgen. Sinds februari 2026 is er geen actieve uitbarsting op het schiereiland Reykjanes. Toegang en waarschuwingen kunnen echter zonder veel voorafgaande kennisgeving veranderen. Volg daarom altijd de officiële richtlijnen.
- Lees alles over de uitbarstingen op het schiereiland Reykjanes in IJsland
De vulkaanuitbarsting van Litli-Hrutur in 2023
In juli 2023 begon een vulkaanuitbarsting bij de berg Litli-Hrutur, naast de vulkaan Fagradalsfjall op het schiereiland Reykjanes. Het was de derde uitbarsting in het gebied in drie opeenvolgende jaren; de eerste vond plaats in 2021. Daarvoor had er meer dan 800 jaar geen uitbarsting op het schiereiland Reykjanes plaatsgevonden.
De uitbarsting begon na een week van aanhoudende aardbevingen in het gebied, die dezelfde patronen volgden als de eerdere uitbarstingen in 2022 en 2021. Daardoor verwachtten de lokale inwoners vulkanische activiteit. Toen de uitbarsting op 10 juli eindelijk begon, waren mensen enthousiast om de nieuwe spleet te bekijken.
Op de eerste dag sloten de autoriteiten en specialisten het gebied af terwijl de situatie werd beoordeeld en gegevens werden verzameld. De volgende dag werd er voor bezoekers een wandelpad naar de eruptieplaats aangelegd.
De eruptie eindigde op 5 augustus 2023, maar de gevolgen van de vulkaanuitbarsting zijn nog altijd zichtbaar. Dit was echter niet de laatste vulkanische activiteit die IJsland in 2023 zou meemaken.
De vulkaanuitbarsting van de Fagradalsfjall in IJsland in 2022
De vulkaan Fagradalsfjall barstte op 3 augustus voor de tweede keer uit en de eruptie duurde drie weken. De uitbarsting vond plaats in de vallei Meradalir op het schiereiland Reykjanes, op ongeveer 1 kilometer van de locatie van de uitbarsting in de vallei Geldingardalur in 2021.
De spleetzone van de eruptie was meer dan 300 meter lang en bij het begin stroomde er volgens het IJslands Meteorologisch Bureau elke seconde onafgebroken 20 tot 50 vierkante meter lava uit.
In de weken voorafgaand aan de uitbarsting was er sprake van aanzienlijke tektonische activiteit op het schiereiland Reykjanes. Sommige aardbevingen bereikten een magnitude van 5,2 en waren voelbaar in Reykjavik.
Op 3 augustus bereikte lava voor het eerst sinds het einde van de vorige uitbarsting in september 2021 opnieuw het aardoppervlak.
Zoals u van een natuurverschijnsel als dit kunt verwachten, stroomden reizigers toe om de eruptieplaats met eigen ogen te bekijken. Nu de uitbarsting voorbij is, heeft deze een indrukwekkend gebied met zwart gestolde lava achtergelaten.
Als u de gevolgen van de uitbarstingen van de Fagradalsfjall wilt zien, kunt u een dagwandeling naar de vulkaan Fagradalsfjall boeken.
Om de vulkaan Fagradalsfjall te bereiken, moet u ongeveer twee uur heen en terug wandelen. Draag daarom goede wandelschoenen en warme kleding, want in dit gebied kan het hard waaien. Zelfs als het weer in IJsland aangenaam is wanneer u vertrekt, kunnen de omstandigheden in een oogwenk veranderen.
De vulkaanuitbarsting van de Fagradalsfjall in IJsland in 2021
In 2021 maakte IJsland een indrukwekkende uitbarsting mee op het schiereiland Reykjanes, het land dat Reykjavik verbindt met de internationale luchthaven van Keflavik.
In de weken voor de uitbarsting schudden tienduizenden aardbevingen de hoofdstad en omliggende gebieden door elkaar, doorgaans een betrouwbare voorbode van naderende vulkanische activiteit.
Op 19 maart 2021 om 21.30 uur opende zich een grote spleet in de vallei Geldingadalur bij de vulkaan Fagradalsfjall. De spleet was 700 meter lang en besloeg 1 vierkante kilometer.
Hoewel de vulkaan Fagradalsfjall dicht bij de hoofdstad ligt, bevindt hij zich in een beschutte vallei, ver weg van nederzettingen en infrastructuur. Daardoor had de uitbarsting weinig invloed op het dagelijks leven van de lokale bevolking.
De Fagradalsfjall was een effusieve en geen explosieve vulkaan. Dat betekent dat de lava uit de aarde sijpelde en spetterde, in plaats van met as, vuur en gesteente de lucht in te worden geblazen.
Natuurlijk wilde iedereen de vulkaan Fagradalsfjall zien zodra deze uitbarstte. Hoewel uitbarstingen in IJsland vrij vaak voorkomen, vinden ze zelden zo dicht bij de hoofdstad plaats.
U kunt het gebied nu beleven tijdens een 12 uur durende combinatietour vanuit Reykjavik naar de vulkaan Fagradalsfjall en Sky Lagoon.
Sinds de eerste spleet openging, groeide de belangrijkste eruptieplaats bij de vulkaan Fagradalsfjall samen tot één enorme krater. Na verloop van tijd ontstonden er verschillende nieuwe spleten rondom, die de veranderlijkheid en onvoorspelbaarheid van de vulkanische krachten van de aarde lieten zien.
Na het einde van de uitbarsting in september 2021 stolde de lava en werd deze zwart, maar vlak onder het oppervlak is ze nog altijd gloeiend heet. Bekijk deze uitgebreide gids voor de uitbarsting van Fagradalsfjall in 2021 voor meer informatie.
De uitbarsting van de Laki in 1784
De aswolk van de uitbarsting van de vulkaan Laki trok over Europa en veroorzaakte dichte mist, waardoor havens werden gesloten, voedseltekorten ontstonden en het zo heet werd dat de meeste voedingsmiddelen bedierven. Ook vergiftigde de aswolk mensen die buiten werkten. Naar schatting kwamen in het Verenigd Koninkrijk 20.000 mensen om door de vervuiling als gevolg van de uitbarsting.
In Frankrijk waren de gevolgen nog dramatischer. De invloed op het klimaat van het land veroorzaakte zulke verschrikkelijke hongersnoden dat de uitbarsting van de Laki in 1784 vaak wordt beschouwd als een van de belangrijkste aanleidingen voor de Franse Revolutie.
In Egypte daalde de temperatuur door de uitbarsting, waardoor er minder regen viel, de Nijl opdroogde en een zesde van de bevolking van het land omkwam, zoals blijkt uit deze studie uit 2006.
Al met al veroorzaakte de vulkaan Laki grootschalige hongersnood en klimaatproblemen en heeft hij mogelijk bijgedragen aan miljoenen doden, hoewel het exacte aantal onzeker is en onderwerp van discussie blijft.
De uitbarsting van Heimaey op de Westmaneilanden in 1973
De Westmaneilanden vormen een vulkanische archipel, waarvan Heimaey het enige bewoonde eiland is. Ten tijde van de uitbarsting woonden er 5.200 mensen.
In de vroege ochtend van 22 januari 1973 opende zich aan de rand van het dorp een spleet die dwars door het centrum liep. Wegen werden uiteengereten en honderden gebouwen verdwenen onder de stromende lava.
Hoewel de uitbarsting midden in de nacht en in hartje winter plaatsvond, verliep de evacuatie van het eiland snel en doeltreffend. Nadat de bevolking veilig op het vasteland was aangekomen, werkten de IJslandse reddingsteams samen met de Amerikaanse troepen die in het land waren gestationeerd om de schade te beperken.
Door voortdurend zeewater op de lavastroom te pompen, leidden zij de lava weg van veel huizen. Hierdoor vertraagde de lavastroom en werd voorkomen dat de haven werd afgesloten, wat de economie van het eiland voorgoed zou hebben verlamd.
Hoewel bijna 400 woningen werden verwoest en de infrastructuur van het eiland zwaar beschadigd raakte, kwam tijdens de uitbarsting van Heimaey slechts één persoon om het leven.
Vandaag de dag is de stad herbouwd en vormt zij een centrum voor toeristen die walvis- of papegaaiduikerexcursies willen maken of meer willen leren over de geschiedenis van de uitbarsting. U kunt kiezen uit verschillende uitstekende accommodatiemogelijkheden op de Westmaneilanden om alles uit uw bezoek aan de eilanden te halen.
Hoe vaak vinden vulkaanuitbarstingen plaats in IJsland?
Vulkaanuitbarstingen in IJsland zijn relatief regelmatige, maar onvoorspelbare gebeurtenissen. Historisch gezien vindt er in IJsland gemiddeld eens in de paar jaar een uitbarsting plaats, maar zowel perioden met veel activiteit als rustige perioden komen voor. Sinds 2021 heeft het schiereiland Reykjanes ongewoon vaak uitbarstingen meegemaakt in vergelijking met het gemiddelde van de twintigste eeuw.
Voor de vulkanen Litli-Hrutur en Fagradalsfjall was de meest recente bekende uitbarsting in IJsland die van de vulkaan Holuhraun in de Hooglanden in 2014.
De vulkaan Grimsvotn kende in 2011 een korte uitbarsting en, nog bekender, de vulkaan Eyjafjallajokull veroorzaakte in 2010 grote verstoringen in het vliegverkeer.
Het woord ‘bekende’ wordt gebruikt omdat er op verschillende plaatsen in het land meerdere vermoedelijke subglaciale vulkanische gebeurtenissen hebben plaatsgevonden die niet door het ijs heen braken. Voorbeelden zijn activiteit bij Katla in 2017 en een subglaciale gebeurtenis bij Hamarinn in 2011.
Hoe gevaarlijk zijn vulkaanuitbarstingen in IJsland?
Hoewel het voorspellen van en reageren op vulkaanuitbarstingen in IJsland sterk is verbeterd, zijn er tijdens een uitbarsting nog altijd enkele gevaren waar reizigers zich bewust van moeten zijn:
-
Als er tijdens uw verblijf een uitbarsting plaatsvindt, is het essentieel dat u let op de windrichting. Zelfs een uitbarsting in de Hooglanden kan de luchtkwaliteit in Reykjavik beïnvloeden als de wind ongunstig staat, wat ademhalingsproblemen kan veroorzaken bij kinderen, ouderen en mensen die daar gevoelig voor zijn.
-
Wanneer de concentratie giftige stoffen hoog is, wordt aangeraden binnen te blijven met de ramen gesloten. Waarschuwingen over uitbarstingen en de luchtkwaliteit vindt u op de website van de IJslandse weerdienst. Volg voor reiswaarschuwingen en wegafsluitingen ook de officiële aanwijzingen van de lokale autoriteiten.
Het gevaar om te overlijden door vulkaanuitbarstingen in IJsland
De zwarte zandvlaktes van Skeidararsandur, bij Nationaal Park Skaftafell, zijn gevormd door gletsjeroverstromingen vanaf de gletsjer Vatnajokull.
Het gevaar voor mensenlevens tijdens vulkaanuitbarstingen in IJsland is tegenwoordig minimaal. Seismische stations in het hele land zijn uitstekend in het voorspellen van uitbarstingen. Als een belangrijke vulkaan, zoals de Katla of de Askja, tekenen van activiteit vertoont, worden de betreffende gebieden snel afgesloten en nauwlettend in de gaten gehouden.
De meeste plaatsen liggen ver van actieve vulkanen, dankzij het gezonde verstand van de eerste kolonisten. Zo zijn er aan de zuidkust van IJsland maar weinig steden en dorpen, omdat grote vulkanen zoals Katla en Eyjafjallajokull vlakbij liggen.
Omdat beide vulkanen onder gletsjers liggen, kunnen uitbarstingen enorme gletsjeroverstromingen veroorzaken die alles tussen de vulkanen en de oceaan wegvagen. Daardoor ziet een groot deel van het zuiden eruit als een zwart zandwoestijnlandschap.
Het gevaar van gletsjeroverstromingen, oftewel jokulhlaups
Restanten van een stalen brug die in 1996 door een gletsjeroverstroming werd verwoest, met Nationaal Park Skaftafell op de achtergrond.
Deze gletsjeroverstromingen, in het IJslands en Engels ook wel ‘jokulhlaups’ genoemd, behoren vanwege hun onvoorspelbaarheid tot de gevaarlijkste aspecten van de IJslandse vulkanen. Subglaciale uitbarstingen kunnen plaatsvinden zonder dat iemand het merkt en plotselinge overstromingen kunnen schijnbaar zonder waarschuwing optreden.
De wetenschap ontwikkelt zich voortdurend, waardoor deskundigen mogelijke jokulhlaups steeds beter kunnen monitoren en bestrijden. In juli 2024 verwoestte een gletsjeroverstroming vanaf de gletsjer Myrdalsjokull een deel van de ringweg van IJsland. Dankzij snelle reparaties werd de weg echter binnen twee dagen hersteld.
Dit herinnert ons eraan waarom reizigers nooit op afgesloten wegen mogen rijden, zelfs niet in de zomer wanneer er geen direct gevaar zichtbaar is. De omstandigheden kunnen snel veranderen en wegafsluitingen zijn ingesteld voor uw veiligheid.
Hoewel de meeste vulkanen ver van bevolkingscentra liggen, kan het onverwachte nog altijd gebeuren. Wanneer dat het geval is, zijn de noodmaatregelen van IJsland bijzonder doeltreffend gebleken, zoals bij de evacuaties na de uitbarsting van de vulkaan Heimaey op de Westmaneilanden in 1973.
De bredere gevolgen van vulkaanuitbarstingen in IJsland
Hoewel het gevaar voor mensenlevens bij een vulkaanuitbarsting in IJsland zeer klein is, kunnen de bredere gevolgen enorm zijn. Uitbarstingen in IJsland zijn belangrijke gebeurtenissen van wereldwijde betekenis die zelfs honderden kilometers verderop dramatische gevolgen kunnen hebben.
De elementen die tijdens deze uitbarstingen vanuit de diepten van de aarde naar boven komen, kunnen gewassen en vee vergiftigen en zo het levensonderhoud van mensen die van het land leven ernstig aantasten.
De vulkaan Holuhraun werd verantwoordelijk gehouden voor de massale sterfte van duizenden schapen in het hele land in 2015. Deze gebeurtenis vormde een ernstige bedreiging voor het levensonderhoud van veel IJslandse boeren.
Ook de aswolken van IJslandse vulkanen kunnen grote schade aanrichten. Toen de vulkaan Eyjafjallajokull in 2010 uitbarstte, werd het vliegverkeer in heel Europa stilgelegd, met aanzienlijke economische schade tot gevolg.
Dit was echter een relatief klein gevolg in vergelijking met eerdere aswolken.
Wat was de ergste uitbarsting van IJsland?
De meest rampzalige IJslandse uitbarsting wat betreft het aantal mensenlevens was zonder twijfel de hierboven genoemde uitbarsting van de vulkaan Laki in 1783-1784. Deze had invloed op het klimaat en bracht de IJslandse natie bijna aan de rand van de afgrond.
Door de enorme hoeveelheid as werden gewassen in het hele land volledig oneetbaar en raakten de rivieren vergiftigd. De uitbarsting vernietigde de helft van het vee en een derde van de IJslanders kwam om door de daaropvolgende hongersnood, die in het IJslands de ‘mistmoeilijkheden’ of ‘moduhardindin’ wordt genoemd.
In de daaropvolgende decennia verliet nog een derde van de bevolking het land. De meesten emigreerden naar Noord-Amerika in de hoop op een voorspoedig nieuw leven, ver weg van wat een stervend eiland leek.
Hoe gebruikt IJsland zijn vulkanen?
Hoewel de dreiging van een uitbarsting en de zorgen over de gevolgen daarvan diep verankerd zijn in de IJslandse mentaliteit, zou IJsland zonder zijn vulkaansystemen en geothermische energie niet half het land zijn dat het vandaag de dag is.
Geothermische energie uit IJslandse vulkanen
Een groot deel van de IJslandse economie en infrastructuur is afhankelijk van de geothermische krachten die hier aan het werk zijn. Het overgrote deel van het warme water in het land wordt rechtstreeks vanuit de aarde naar kranen en radiatoren gepompt, waardoor goedkope en milieuvriendelijke verwarming mogelijk is.
Groenten, fruit en kruiden worden het hele jaar door in verwarmde kassen geteeld, waardoor er zelfs in hartje winter verse producten beschikbaar zijn.
IJsland wekt bovendien ongeveer 30% van zijn elektriciteit op in geothermische energiecentrales. Omdat de rest afkomstig is van waterkracht, is IJsland een van de weinige landen ter wereld die vrijwel volledig gebruikmaken van hernieuwbare elektriciteitsbronnen.
Dit betekent echter niet dat het potentieel van IJslandse vulkanen altijd ten goede wordt benut. De zware industrie, met name de productie van aluminium, neemt in IJsland langzaam toe nu buitenlandse bedrijven de mogelijkheden zien van zo'n enorme, vrij beschikbare warmtebron.
Vulkaantoerisme in IJsland
Veel mensen schrijven de recente toeristische groei van IJsland toe aan de uitbarsting van de vulkaan Eyjafjallajokull in 2010, hoewel deze destijds de luchtvaartindustrie lamlegde.
Terwijl de naam van de vulkaan de tongen van nieuwslezers over de hele wereld in de knoop bracht, kregen miljoenen mensen beelden te zien van dit land in zijn meest ongerepte, dramatische en prachtige vorm. Dat inspireerde hen om het zelf verder te ontdekken.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat een groot deel van de reisbranche is opgebouwd rond het verkennen van vulkanen en vulkanische gebieden. Deze excursies zijn er in allerlei vormen.
Avontuurlijke excursies naar IJslandse vulkanen
Sommige excursies, zoals de 4x4-tour naar de Askja-caldera en de Viti-krater, brengen u naar enkele kraters in Noord-IJsland, waar u nog meer kunt leren over de processen die tijdens vulkaanuitbarstingen plaatsvinden.
Tijdens deze vliegtuigtour van 1 uur kunt u de krater Grimsvotn, onder de enorme gletsjer Vatnajokull, vanuit een ongeëvenaard luchtperspectief bekijken.
Excursies die u meenemen in een vulkaan
Met deze excursie in de vulkaan Thrihnukagigur daalt u per lift af in de enorme, felgekleurde magmakamer van een slapende vulkaan. Het komt uiterst zelden voor dat vulkanen op een manier afkoelen die dit mogelijk maakt, waardoor dit een unieke ervaring voor het leven is.
De overgrote meerderheid van de excursies in IJsland omvat doorgaans vulkanen; het land heeft er zo veel dat u er niet omheen kunt. Alle excursies naar het schiereiland Snaefellsnes vinden bijvoorbeeld plaats in de schaduw van de indrukwekkende vulkaan Snaefellsjokull.
Tijdens alle excursies rond het Myvatn-meer kunt u delen van het vulkanische systeem van Krafla zien, en wandelexcursies in de Hooglanden brengen u langs nog veel meer vulkanische landschappen.
De 12 uur durende wandeltocht over Fimmvorouhals voert door de lava die tijdens de meest recente uitbarsting van de vulkaan Eyjafjallajokull is ontstaan. Hier vindt u twee van de jongste kraters van IJsland: de krater Magni en de Krater Modi.
Livestreams en webcams van IJslandse vulkanen
U kunt vanuit het comfort van uw eigen huis online een livestream van enkele IJslandse vulkanen bekijken. Sommige livestreams zijn momenteel niet actief. Hieronder vindt u de webcams die u nu kunt bekijken:
-
Uitzicht op de kraters van Sundhnukagigar vanaf de berg Thorbjorn
-
Uitzicht over de Blue Lagoon vanaf de energiecentrale van Svartsengi
-
Uitzicht vanuit de stad Vogar richting Grindavik en de vulkaan Sundhnukagigar
-
Uitzicht vanaf Vogastapi richting Grindavik en de vulkaan Sundhnukagigar
De toekomst van vulkanen in IJsland
De vulkanen van IJsland blijven actief, vooral op het schiereiland Reykjanes. Na ongeveer 800 jaar inactiviteit is dit gebied een nieuw tijdperk van uitbarstingen ingegaan, dat nog tientallen jaren kan voortduren.
Bezoekers kunnen deze indrukwekkende natuurlijke activiteit met eigen ogen aanschouwen tijdens vulkaantours. Elk jaar komen er nieuwe excursies bij, die een veilige en begeleide manier bieden om recente lavavelden te verkennen en meer te leren over de voortdurend veranderende geologie van het eiland.
Is het op dit moment veilig om naar IJsland te reizen vanwege vulkanen?
Is de Blue Lagoon veilig bij vulkanische activiteit?
Hoe vaak barsten vulkanen uit in IJsland?
Kun je in IJsland een actieve vulkaan bezoeken?
Hoe waarschuwen de autoriteiten in IJsland voor uitbarstingen?
Hebben vulkaanuitbarstingen in IJsland invloed op vluchten?
Wat was de dodelijkste vulkaanuitbarsting in de geschiedenis van IJsland?
Vulkaantoerisme in IJsland biedt enkele van de meest onvergetelijke ervaringen van het land. Als u al eerder de vulkanen van IJsland hebt verkend, welke ervaringen vond u dan het mooist? Laat het ons weten in de reacties hieronder.
I was the Content Manager at Guide to Iceland from 2013 to 2018, and now run the creative studio Huldufugl while working as a freelance writer. I’m passionate about storytelling, Icelandic culture, and creating thoughtful experiences through words and visuals.
