Kerst in IJsland

Kerst in IJsland

Geverifieerde expert

Noorderlicht over Thingvellir in IJsland

Hoe wordt kerst gevierd in IJsland? Hoe vieren IJslanders Kerstmis? Waarom heeft IJsland 13 kerstmannen? Wat zijn de traditionele kerstgerechten in IJsland?



Steeds meer mensen brengen hun kerstvakantie door in IJsland, terwijl een nog grotere groep speciaal voor de viering van oudejaarsavond naar het land komt. Wat kun je eigenlijk verwachten als je tijdens deze feestdagen naar IJsland komt?

Wat maakt Kerstmis in IJsland zo speciaal?


  • Kerst in IJsland duurt 26 dagen
  • IJsland heeft 13 kerstmannen
  • Je bent bijna verzekerd van een witte kerst in IJsland
  • Het noorderlicht verschijnt vaak tijdens de feestdagen in IJsland
  • Rond Kerstmis kun je ijsgrotten bezoeken, over een gletsjer wandelen of een tocht op een sneeuwscooter maken
  • De IJslandse kerstgerechten zijn heerlijk
  • Op oudejaarsavond is Reykjavík het centrum van een paar uren durende vuurwerkshow

December is de donkerste tijd van het jaar in IJsland. Tijdens deze donkere dagen zie je echter overal kerstverlichting die sfeervol aftekent tegen het sneeuwtapijt. Op heldere nachten maak je zelfs kans om het noorderlicht in wisselende kleuren wit, groen, roze en paars aan de hemel te zien dansen. Een fascinerend jaargetijde dus, waarin de winterse natuur helemaal tot leven komt.

Dómkirkjan-kerk in het centrum van Reykjavik tijdens Kerstmis

Foto van Vilhelm Gunnarsson

Er is een vrij grote kans dat je een witte kerst in IJsland beleeft, hoewel er natuurlijk geen garanties zijn (vooral als je Kerstmis in Reykjavík doorbrengt). Maar in 2015 viel er begin december in Reykjavík een record hoeveelheid sneeuw met een dikte van wel 42 cm! Meer naar het noorden en op het platteland heb je een grotere kans op een witte kerst.

Kerst in IJsland duurt 26 dagen, van 11 december tot 6 januari. Ook heeft IJsland 13 kerstmannen of kerstkereltjes. Het kerstseizoen begint wanneer het eerste kerstkereltje naar de stad komt (13 dagen voor kerstavond) en eindigt wanneer de laatste de stad weer verlaat (met driekoningen). 

Reykjavík wordt net als de rest van de steden in het land verlicht met talloze kerst- en adventverlichtingen, en mensen beginnen vaak al in oktober met het aanbrengen van lichtversieringen tegen de donkere dagen.

Sneeuw in Reykjavík in november 2015

In de hele stad zijn er kerstmarkten, ijsbanen, talloze concerten en kerstbuffetten waar je heerlijke IJslandse kerstgerechten kunt proeven. 



Wat kun je doen tijdens de kerst in IJsland

IJslandse winter in Reykjavík

Als je met kerst of oudejaarsavond naar IJsland komt, raden we je allereerst aan om zo snel mogelijk een tafel in een restaurant te reserveren voor kerstavond, eerste kerstdag en oudejaarsavond.

Hier vind je een overzicht van de openingstijden voor kerst en oudjaarsavond voor restaurants, musea, zwembaden, supermarkten en andere openbare gelegenheden. Er zijn tijdens de feestdagen slechts een paar restaurants geopend en die zullen snel volgeboekt zijn! In de aanloop naar de kerst zullen de aangepaste openingstijden van al deze uitgaansmogelijkheden in november en december bekend worden gemaakt.

Hoewel het aanbod aan specifieke kerstreizen beperkt is, heb je in het kerstseizoen nog steeds een ruime keuze aan leuke winteractiviteiten. 

Met deze kerst- en nieuwjaarsreis van half november tot januari kom je gegarandeerd in de kerststemming. Je komt alles te weten over de IJslandse kerstmannen en kunt genieten van livemuziek in een IJslands huis.

Zoek je een winteravontuur op het platteland, dan kun je met deze 3-daagse reis langs de zuidkust en deze 5-daagse pakketreis in de winter allerlei bezienswaardigheden van IJsland bekijken, en onder meer een gletsjerwandeling maken of een ijsgrot bezoeken. Op en top kerst dus! Ideaal als je in de week tussen kerst en nieuwjaar nog weg wilt. En als je minder tijd hebt, kun je de ijsgrot ook bezoeken op deze 2-daagse reis langs de zuidkust.

Maak optimaal gebruik van je verblijf op IJsland en ga niet alleen naar de zuidkust, een ijsgrot, de Golden Circle en Reykjavík, maar breng ook een bezoek aan het schiereiland Snæfellsnes. Op deze 7-daagse wintervakantie sta je ook oog in oog met de prachtige berg Kirkjufell, schilderachtige watervallen en de gletsjer Snæfellsjökull.

Of als Akureyri je uitvalsbasis is, bekijk dan deze dagtocht met winterwonderland van het noorden | kersttour vanuit Akureyri.

Zoek hier het aanbod aan autorondreizen in de winter of kies een van deze pakketreizen in de winter met gids. 

Overnachten in IJsland tijdens Kerstmis

Knarrarholt, een van de vele IJslandse huisjes beschikbaar op bungalo.com

Foto van bungalo.com

Zoek je het perfecte kerstplaatje in een besneeuwd landschap, doe dan je kerstboodschappen bij een plaatselijke supermarkt en boek een hut op het platteland bij Bungalo.com. De ultieme plek voor een romantisch uitje of wat quality time met het gezin. Je kunt kiezen uit verschillende kleine en grote huisjes in het hele land.

En waarom zou je er niet een nemen met open haard en bubbelbad? In een bubbelbad zit je op de eerste rang om onder het genot van een glaasje champagne het noorderlicht te bekijken.

Hou je meer van de gezellige kerstverlichting van de hoofdstad of van Akureyri, de hoofdstad van het noorden, dan heb je in zowel Reykjavík als Akureyri keuze uit een ruim aanbod aan accommodaties. 



Kerst in Reykjavik

Schaatsen tijdens kerst op de Tjörnin in het centrum van Reykjavík

Foto van Grownuptravelguide.com

Als je met kerst in Reykjavik bent, moet je zeker een aantal kerstconcerten bezoeken. Er zijn talloze optredens met engelachtige koren en allerlei populaire muzikanten van IJsland.

Soms kun je schaatsen op de Tjörnin, de vijver van Reykjavík, maar ook als het niet vriest wordt er in het centrum van de stad vaak nog een ijsbaan gebouwd op het Ingólfstorg-plein, met een feestelijke kerstmarkt in de directe omgeving.

Maak een wandeling door de straten van het centrum, vergaap je aan de versieringen, beklim de toren van de Hallgrímskirkja-kerk voor een schitterend uitzicht over Reykjavík, doe wat kerstinkopen of ga walvissen spotten!

Kerstviering in het volksmuseum Árbæjarsafn in Reykjavík

Foto van Vilhelm Gunnarsson

Of breng een bezoek aan het openluchtmuseum Árbæjarsafn om te zien hoe Kerstmis traditioneel in IJsland werd gevierd. Met kerst heeft het museum een speciaal programma, waar je als bezoeker kaarsen kunt maken, traditionele IJslandse lekkernijen kunt proeven en een lekkere kop warme chocolademelk kunt drinken.

En over warme chocolademelk gesproken: Reykjavík barst van de gezellige cafés waar je een kopje koffie (of biertje) kunt drinken, bordspellen kunt spelen of kunt luisteren naar livemuziek. 



Joelfeest in IJsland

Met de komst van het christendom werd het 'feest van het licht' gerelateerd aan Jezus en ontstonden er enkele nieuwe gewoonten. Ook werden de IJslandse kerstvieringen beïnvloed door Deense en Amerikaanse tradities, vooral als het om eten gaat. Veel mensen gebruiken Deense versieringen en eten soms 'Ris a l'amande'. Een van de meest 'traditionele' IJslandse kerstmaaltijden is een varkensbraadstuk met een konfijt van Coca Cola en Coca Cola-saus! 

De uit Amerika overgewaaide dikke, in het rood geklede kerstman verscheen enkele jaren geleden, in aanvulling op de 13 nogal magere IJslandse kersttrollen of kerstkereltjes, die al eeuwen naar de stad komen.

De meeste IJslanders zijn lid van de lutherse kerk en verder zijn er groepen atheïsten, moslims en mensen met andere religies, inclusief de heidense religie waarin de oude Noorse goden worden aanbeden. Kerstmis wordt er op allerlei manier gevierd, maar de 'officiële' kerstviering vindt klokslag 18.00 uur plaats op kerstavond 24 december.

Op deze dag vieren de meeste IJslanders Kerstmis in familiekring met een indrukwekkend, zelf bereid kerstdiner van meerdere gangen. Na het diner worden de surprises uitgepakt.

Nadat de cadeautjes zijn uitgepakt, gaan mensen soms naar de nachtmis, die vaak samen met buren en vrienden wordt gevierd. Anderen blijven weer thuis en verdiepen zich onder het genot van wat chocoladesnacks in hun cadeau gekregen boek of spel.

Vroeger gaven mensen elkaar met kerst meestal een kaars en wat speelkaarten cadeau. Maar tegenwoordig krijgt iedereen bijna zeker minstens één boek, want IJslanders zijn verzot op boeken, vooral tijdens kerstvakantie! 



Kerstversiering in IJsland

Foto van WhatsOn

Eerste kerstdag wordt ontspannen doorgebracht met het gezin, lekker eten, spelletjes spelen, films kijken of een bezoek aan de hele familie. Tweede kerstdag verloopt vergelijkbaar, behalve dat mensen vaak ook zin hebben om flink op stap te gaan, omdat de bars tot laat geopend zijn. 



Kersttradities en kerstgerechten in IJsland

IJslandse lekkernijen voor Kerstmis - Sarah's

(Foto van Dísukökur - Kerstrecepten)

IJslanders genieten volop van de kersttijd en houden er daarbij allerlei tradities op na! Veel van deze tradities zijn gerelateerd aan eten en de IJslanders weten een keur aan smakelijke kerstgerechten op tafel te brengen.

De meest 'prestigieuze' zoete traktatie is de 'Sara', een koek die de nodige moeite kost om te maken. Deze amandelmakaron van biscuit gevuld met chocoladeroom en voorzien van chocoladedip, is vernoemd naar Sarah Bernhardt, de beroemde Franse actrice. Het zijn echter van origine Deense koekjes, die in 1911 voor het eerst werden gemaakt door de Deense banketbakker Johannes Steen als eerbetoon aan Sarah toen ze Denemarken bezocht voor de publicatie van de Deense vertaling van haar memoires. Maar belangrijker nog: ze zijn absoluut heerlijk en kunnen het best licht bevroren worden geserveerd.

Lekkernijen voor kerst in IJsland

Foto door Árni Sæberg

In bakkerijen, winkels en lokale huizen kun je verschillende zoete lekkernijen krijgen. Mensen bakken vaak ook hun eigen taai-taaipoppen, chocoladekoekjes, dropjes en allerlei ander snoepgoed. Sommige mensen zijn zo enthousiast dat ze al begin december, of soms zelfs eerder, beginnen te bakken. Anderen doen het wat rustiger aan en kopen hun koekjes gewoon in de winkel.

Het kerstseizoen begint voor veel mensen min of meer op de eerste dag van de advent, ofwel de vierde zondag voor kerstavond. Het is gebruikelijk om een kerststuk te maken van sparrentakken, bladeren, bessen en dennenappels (of welk materiaal dan ook, want echte voorschriften zijn er niet) en daar vier kaarsen in te plaatsen. Op de eerste zondag van de advent steek je de eerste kaars aan, op de tweede zondag de eerste en de tweede kaars, enzovoort. Uiteindelijk hou je dus vier kaarsen van verschillende lengte over.

IJslandse Laufabrauð-vormen voor kerst

(Foto van dit blog - en meer informatie over laufabrauð)

Een andere traditie is het snijden van patronen in een dun brood, dat 'laufabrauð' of 'bladbrood' wordt genoemd. De patronen lijken meestal op bladeren, vandaar die naam. Het deeg van dit brood is extreem dun en rond als een pannenkoek. Als het brood in een mooi patroon is uitgesneden, wordt het gebakken en geserveerd met boter. Eenmaal gebakken heeft het brood ongeveer dezelfde knapperige textuur als papadum, hoewel de smaak nogal verschilt.

Wanneer IJslanders over 'Kerstmis' spreken, bedoelen ze meestal 24 december. In het IJslands heet deze dag 'aðfangadagur'. 25 december is Eerste kerstdag of 'jóladagur' en de 26ste wordt 'annar í jólum' genoemd, letterlijk tweede kerstdag. Ook de 23e heeft een naam: 'Þorláksmessa'.

Op Þorláksmessa blijven de winkels laat open, meestal tot 22.00 uur of zelfs tot middernacht. De bars zijn (net als anders) geopend tot 01.00 uur en veel mensen gaan stijlvol gekleed het uitgaansleven in. Sommige mensen moeten nog snel hun cadeautjes kopen, anderen wachten er juist met opzet mee tot deze avond. Maar veel mensen gaan gewoon naar het centrum van de stad om te flaneren. Als je in de stad woont, kom je geheid flink wat vrienden en bekenden tegen en ga je misschien een biertje of een kop warme chocolademelk drinken in een bar of café. 

Uitgaan op Þorláksmessa-avond is een traditie waar veel mensen (mezelf incluis) het meest naar uitkijken.

Voordat ze de stad binnenkomen op Þorláksmessa eten veel mensen vis, met name een vis genaamd skate. De stank van skate is extreem sterk, dus je weet meteen als iemand hem in huis heeft gehad. De smaak is heel anders dan de geur (dit heb ik van horen zeggen) ik heb er nog nooit een gehad omdat mijn moeder het niet lekker vindt en niet wil dat het hele huis er naar ruikt! Ik ben zeker van plan het over niet al te lange tijd te proberen, ik moedig je graag aan hetzelfde te doen als je de kans krijgt!

Kerstdiner in IJsland

IJslands kerstdiner - hangikjöt

Ik heb al heel wat traditionele gerechten in IJsland genoemd, zoals de lekkernijen, laufabrauð, skate en de Deense Ris a l'amande (rijstpap), maar er is nog veel meer om uit te kiezen!

Op kerstavond, eerste kerstdag en oudejaarsavond zijn er een paar gerechten die als kerstgerechten worden beschouwd en de meeste mensen zullen er een, twee of drie van eten.

'Hangikjöt' of 'opgehangen vlees' is de meest voorkomende. Het is gerookt lamsvlees, het is vrij zout en heeft een zeer sterke smaak. Het kan zowel warm als koud worden geserveerd en gaat normaal gesproken vergezeld van laufabrauð, een witte aardappelsaus genaamd 'uppstúfur', erwten, rode kool en een kerstdrank (niet-alcoholisch) die simpelweg kerstbier (jólaöl) wordt genoemd, een mengsel van een oranje koolzuurhoudende drank genaamd Appelsín en mout.

IJslands kerstdiner - hamborgarhryggur

(Foto van DV)

'Hamborgarhryggur' is een ander veel gegeten gerecht, dat in wezen een varkensbraadstuk is. Het zout in het vlees wordt gecompenseerd door een zoet glazuur en een zoete saus, gemaakt van Coca Cola. Het wordt ook geserveerd met gekaramelliseerde aardappelen, ingemaakte rode ui en wat groenten. Mijn familie serveert er normaal gesproken waldorfsalade bij.

Wild zoals rendier en ptarmigan is ook populair. Rendieren leven alleen in het oosten van IJsland, maar ptarmigan, of 'rjúpa' in het IJslands, zijn overal in het land te vinden, en is het populairste wild voor vlees. Slechts een bepaald aantal ptarmigans mag elk jaar worden neergeschoten, en voor sommige mensen is Kerstmis geen Kerstmis zonder dit gerecht.

Dit zijn de meest voorkomende gerechten, maar er zijn ook andere die veel worden gegeten, zoals kalkoen, premium rundvlees, gans en luxe zeevruchten zoals langoustine (IJslandse kreeft) of zalm. Zeevruchtensoep of kreeftensoep is ook populair als voorgerecht of zelfs als hoofdgerecht. 

Als je naar een Kerstbuffet in IJsland gaat, kun je hangikjöt, gravlax, laufabrauð, flatkökur (plat brood) en verschillende soorten haring proeven.

De dertien IJslandse kerstkereltjes

Impressie van de IJslandse kerstkereltjes door striptekenaar Hugleikur Dagsson

(Afbeelding door Hugleikur Dagsson)

De IJslandse kerstmannen, of kerstkereltjes zoals ze vaak worden genoemd (in het IJslands 'jólasveinar'), zijn met zijn dertienen in totaal en ze zijn allemaal naar hun eigenschappen vernoemd. De IJslandse kerstkereltjes wonen in de hooglanden, met hun trollenouders Grýla en Leppalúði, en hun grote, zwarte kat, eenvoudigweg de kerstkat ('jólakötturinn') genoemd. 

Grýla is de moeder. Ze is een grote trol en een hele gemene. Ze eet niets liever dan vervelende of stoute kinderen, die ze kookt in een grote pan. Ze is nogal dik, dus het lijkt erop dat ze elk jaar een handvol ondeugende kinderen te eten krijgt. 

Leppalúði is de vader. Hij is niet zo dol op het eten van kinderen, en is eigenlijk een nogal nutteloze kerel. Hij is een magere trol en doet eigenlijk alles wat Grýla hem opdraagt, dus hij brengt haar vaak stoute kinderen die zij dan in de pan gooit.

De kerstkat houdt ook van de smaak van mensen, of ze nu stout zijn of niet. De enige mensen die de kat elk jaar krijgt te eten, zijn echter degenen die vóór Kerstmis geen nieuw kledingstuk hebben gekregen. Dus als je niet wilt dat je geliefde wordt opgegeten door een gigantische trollenkat in IJsland, kun je die beter minstens één paar sokken geven! 

Hier kun je luisteren naar de beroemdste zangeres van IJsland, Björk, die zingt over de IJslandse kerstkat, en lees de Engelse vertaling van de IJslandse tekst.

Grýla en Leppalúði hebben 13 kinderen, allemaal jongens, en dat zijn de IJslandse kerstmannen. Ze zijn allemaal een beetje ondeugend, hoewel ze de laatste jaren een beetje liever zijn geworden en begonnen zijn cadeaus in de schoenen van kinderen achter te laten als ze er elke avond een voor het raam zetten. Als je stout bent geweest, krijg je een rotte aardappel.

Dertien dagen voor kerstavond (in de nacht van 11 december) komt de eerste kerstman naar de stad, Schaapshoksluiper ('Stekkjastaur'). Hij heeft een houten been en vindt het leuk om schapen van boeren bang te maken.

Twaalf dagen voor kerstavond komt Kloofsukkel opdagen.

IJslandse kerstkereltjes

De volgende nacht arriveert Kleintje, de kortste van allemaal. En zo gaat het verder, elke avond. Na Kleintje arriveert Lepellikker, daarna Pottenlikker, Kommenlikker, Deurensmijter, Skyr-schrokker, Worstensnaaier, Ramengluurder, Snuiver, Vleeshaak en ten slotte Kaarsenbedelaar.

Na 24 december keren de kerstkereltjes een voor een terug naar hun huis. Dus de eerste die aankomt, vertrekt op eerste kerstdag en vervolgens gaan ze een voor een naar de hooglanden totdat de kerstdagen officieel voorbij zijn. Die dag wordt 'de dertiende' of 'Þrettándinn' genoemd. In het Nederlands wordt dit driekoningenavond genoemd.

Op die dag is het gebruikelijk vreugdevuren in het land te laten branden en terwijl veel andere mensen ook de restjes van hun oudejaarsavondvuurwerk afsteken.

Wil je meer weten over Kerstmis in IJsland? Laat het ons weten via de opmerkingen hieronder!

Prettige kerstdagen en een gelukkig nieuwjaar - Gleðileg jól og farsælt komandi ár! :)