Lasy Islandii | Zalesianie bezleśnej krainy

Lasy na Islandii moga byc ostatnia rzecza, jakiej spodziewasz sie miedzy lodowcami a wulkanami, a jednak te zielone przestrzenie zdecydowanie warto odwiedzic. Niegdys ogolocony przez erozje i wycinke lasow kraj powoli przywraca swoje tereny lesne. Czytaj dalej, aby zaplanowac swoja wizyte.

Do wielu z tych lasow latwo dotrzec samochodem, a ich odwiedzenie to swietny pomysl podczas wycieczek objazdowych z wynajetym samochodem, ktore prowadza poza glowne trasy. Najczesciej spotyka sie je na wschodzie i polnocy, gdzie dobrze rozwijaja sie rodzime brzozy oraz sprowadzone gatunki.

Na wschodzie Hallormsstadaskogur to jeden z najwiekszych obszarow lesnych Islandii. Lezy w poblizu drog, ktorymi przebiegaja niektore wycieczki po Fiordach Wschodnich. Na polnocy wycieczki po Diamentowym Kregu prowadza w poblizu kanionu Asbyrgi i lasu Vaglaskogur, gdzie oznakowane szlaki oferuja krotkie spacery oraz wycieczki piesze z przewodnikiem.

Mniejsze lasy rozsiane sa po poludniowej i zachodniej Islandii, czesto w poblizu obszarow geotermalnych, rzek lub terenow rolniczych. Naleza do nich brzozowe zagajniki, takie jak Skogarreitur, oraz odtworzone obszary lesne, miedzy innymi Thjorsardalur, Selskogur i Vatnshornsskogur. Thorsmork, zalesiona dolina miedzy lodowcami, jest dostepna podczas kilkudniowej wycieczki po islandzkiej prowincji.

Czytaj dalej, aby dowiedziec sie wiecej o lasach Islandii, ich wyjatkowych cechach oraz sposobach odkrywania ich podczas podrozy.

Najwazniejsze informacje

• Lasy Islandii sa niewielkie, ale stale sie rozrastaja: Najczesciej spotyka sie brzozowe obszary lesne, a zalesianie w miejscach takich jak Hallormsstadaskogur, najwiekszy las Islandii, oraz Thorsmork systematycznie zwieksza powierzchnie pokryta drzewami.

• Pierwsi osadnicy doprowadzili do wylesienia: Gdy ponad 1000 lat temu przybyli tu Wikingowie, nawet 40 procent Islandii pokrywaly lasy brzozowe. Wycinanie drzew na opal i tworzenie pastwisk sprawilo, ze przez cale stulecia kraj byl niemal pozbawiony lasow.

• Dzialania na rzecz zalesiania trwaja: Od poczatku XX wieku rzad i organizacje ekologiczne sadza drzewa, aby przeciwdzialac erozji gleby i odtwarzac utracone lasy. Wprowadzaja takze odporne gatunki nierodzime, takie jak swierk sitkajski, sosna wydmowa i modrzew.

• Najlepsze lasy dla odwiedzajacych: Aby zobaczyc bujna zielen, wybierz sie do lasu Hallormsstadaskogur we wschodniej Islandii, doliny Thorsmork na poludniowych Wyzy nach oraz rezerwatu przyrody Heidmork w poblizu Reykjaviku. Wszystkie te miejsca oferuja szlaki piesze, pola namiotowe i bogate zycie ptakow.

• Lasy pomagaja przeciwdzialac zmianom klimatu: Poniewaz Islandia dazy do neutralnosci weglowej, drzewa odgrywaja kluczowa role w pochlanianiu dwutlenku wegla, dlatego zalesianie jest waznym elementem strategii srodowiskowej kraju.

Rodzime lasy Islandii

Historia Islandii jest silnie zwiazana z lasami. Rosly tu niegdys drzewa cieplolubne, takie jak sekwoje i magnolie, a takze lasy bukowe. Nastepnie pojawily sie gatunki odporne na zimno, miedzy innymi sosny, swierki i olchy, a po nich brzozy, jarzeby i osiki.

Gdy okolo 1150 lat temu rozpoczelo sie osadnictwo, lasy brzozowe i zarosla wierzbowe pokrywaly nawet 40 procent powierzchni kraju. W ciagu kilku stuleci lasy zastapily pastwiska, jalowa gleba i mloda trawa. Byl to jeden z najpowazniejszych przypadkow wylesienia w historii.

Wylesienie Islandii

Jak doszlo do tego, ze lasy Islandii zniknely w mniej niz trzysta lat? Ochlodzenie klimatu podczas malej epoki lodowej, erupcje wulkanow i lodowate wiatry mialy w tym swoj udzial, ale niewielki. Prawdziwa przyczyna bylo osadnictwo.

Dla pierwszych osadnikow drewno bylo niezbednym opalem, pozwalajacym przetrwac mrozne islandzkie zimy. Potrzebowano go rowniez do budowy domow, lodzi i ogrodzen. Najwiekszym problemem okazalo sie jednak zahamowanie odnowy lasow przez wypas zwierzat. Osadnicy wycinali lasy, aby stworzyc pola i pastwiska dla sprowadzonych zwierzat.

Badania sugeruja, ze byla to celowa strategia gospodarcza, majaca wzmocnic lokalna hodowle zwierzat. Nieustanny wypas uniemozliwial odrastanie lasow, a ich powierzchnia stale sie zmniejszala. Osadnicy nie byli w stanie przewidziec dlugofalowych szkod ani tego, jak trudne stana sie przyszle dzialania na rzecz zalesiania i odtwarzania lasow.

Lasy na Islandii dzis

Mimo stuleci wylesiania Islandia jest domem dla wielu urokliwych lasow i obszarow lesnych. Obecnie lasy pokrywaja zaledwie okolo 2 procent powierzchni kraju, co czyni Islandie jednym z najmniej zalesionych panstw Europy. Odsetek ten rosnie z kazdym rokiem wraz z przyspieszeniem odtwarzania lasow.

Lasami panstwowymi Islandii zarzadza Islandzka Sluzba Lesna, a kazdy z nich zdecydowanie warto odwiedzic. Do odkrycia jest wiele innych miejsc, ale ponizej przedstawiamy 26 lasow zarzadzanych przez te instytucje, pogrupowanych wedlug regionow:

Wschodnia Islandia

• Las Arnaldsstadaskogur: Niewielki, nietkniety las, znany z bujnej zieleni i zabytkowych gospodarstw w poludniowej dolinie Fljotsdalur.

• Las Hallormsstadaskogur: Najwiekszy las Islandii, z roznorodnymi gatunkami drzew, szlakami pieszymi i dluga historia zalesiania.

• Las Jorvikurskogur: Malowniczy las, w ktorym rosnie islandzki oryginal — niebieska osika.

Polnocna Islandia

• Las Asbyrgi: Polozony w zachwycajacym kanionie Asbyrgi, rozwija sie w formacji o ksztalcie podkowy zwiazanej z mitologia nordycka.

• Grundarreitur w Eyjafjordur: Mniej znany las w poblizu polnocnego wybrzeza, idealny na latwa wedrowke i spokojny kontakt z natura.

• Las Kristnesskogur: Zadbany las w poblizu miasta Akureyri, popularny ze wzgledu na szlaki spacerowe.

• Las Mela-Skuggabjargaskogur: Odlegly obszar lesny w Fnjoskadalur, znany z surowego piekna i roznorodnej mieszanki gatunkow drzew.

• Las Reykjarholsskogur: Malowniczy las z niezwykla roslinnoscia, ktora zawdziecza cieplej, niegdys geotermalnej glebie.

• Las Sigridarstadaskogur: Dobrze zachowany las brzozowy miedzy Akureyri a jeziorem Myvatn, znany z intensywnych jesiennych barw i lokalnej fauny.

• Las Thordarstadaskogur: Polozony w dolinie Fnjoskadalur, w poblizu wodospadu Godafoss.

• Las Vaglaskogur: Jeden z najwiekszych naturalnych lasow brzozowych Islandii, ze stacja lesna oraz popularnymi trasami pieszymi i miejscami rekreacji.

• Las Vaglir: Las gospodarczy i rekreacyjny w poblizu Akureyri.

Poludniowa Islandia

• Las Haukadalsskogur: Polozony w dolinie Haukadalur, laczy rodzime brzozy ze sprowadzonymi gatunkami drzew.

• Las Laugarvatnsskogur: Znajduje sie w poblizu jeziora Laugarvatn i stanowi malownicze tlo dla odwiedzajacych naturalne gorace zrodla w okolicy.

• Las Mulakot: Niewielki, lecz wazny historycznie las, pelen rzadkich starych drzew.

• Las Skogarreitur: Urokliwy zagajnik z wodospadem Systrafoss.

• Las Thjorsardalur: Odtworzona dolina porosnieta brzozami i drzewami iglastymi, w poblizu pozostalosci dawnych erupcji wulkanicznych.

• Thorsmork: Slynna zalesiona dolina na poludniowych Wyzy nach, otoczona lodowcami i gorami.

• Las Tumastadir: Do 1944 roku pozbawiony drzew, kiedy Sluzba Lesna zaczela wykorzystywac go jako szk olke. Obecnie rosna tu jedne z najwyzszych swierkow sitkajskich na Islandii.

Zachodnia Islandia i okolice Reykjaviku

• Las Furulundurinn: Pierwszy udany projekt odtwarzania lasu na Islandii. Ten sosnowy zagajnik w poblizu Thingvellir jest znany ze spokojnych sciezek spacerowych i ptakow.

• Las Jafnaskardsskogur: Ustronny las ceniony za roznorodnosc biologiczna i ciche szlaki piesze, polozony niedaleko Reykjaviku.

• Las Mogilsa: U podnoza gory Esja, siedziba islandzkiej stacji badawczej lesnictwa i miejsce eksperymentalnych nasadzen drzew.

• Las Nordurtunguskogur: Spokojny las w regionie Borgarfjordur.

• Las Selskogur: Spokojne pole namiotowe w brzozowym zagajniku, popularne wsrod wedrowcow i fotografow przyrody.

• Las Stalpastadaskogur: Cichy las w dolinie Skorradalur i najwiekszy w kraju las swierka sitkajskiego, zwiazany z poczatkami odtwarzania lasow.

• Las Vatnshornsskogur: Las w poblizu jezior i mokradel, z bogatym ekosystemem zamieszkiwanym przez ptaki i dzikie zwierzeta.

Ponizej przygladamy sie blizej niektorym z najbardziej interesujacych lasow, ktore warto odwiedzic — od wielkiego lasu panstwowego na wschodzie po zielone zakatki tuz za Reykjavikiem.

Las panstwowy Hallormsstadaskogur

Las Hallormsstadaskogur we wschodniej Islandii powstal jako projekt uprawy drzew na islandzkiej ziemi. W 1905 roku, gdy objeto ochrona brzozowy las przy gospodarstwie Hallormsstadur, stal sie pierwszym lasem panstwowym w kraju.

Obecnie zajmuje ponad 1853 akry (750 hektarow) i obejmuje ponad 85 gatunkow drzew sprowadzonych z okolo 600 miejsc na calym swiecie. Jego 25 mil (40 kilometrow) malowniczych lesnych szlakow uwielbiaja wedrowcy i milosnicy przyrody.

W lesie mozna napic sie krystalicznie czystej wody z lodowcowych strumieni, bedacych czescia licznych rzek Islandii, a takze zbierac maliny, czerwone porzeczki i jadalne grzyby, takie jak maslak sitkajski, maslak modrzewiowy i maslak brzozowy.

Gesta pokrywa drzew zapewnia schronienie licznym ptakom i innym przedstawicielom islandzkiej fauny. Mozna tu spotkac miedzy innymi czeczotki, kruki, pardwy gorskie i mysikroliki, a latem takze wedrowne pliszki siwe, drozdy rdzawoskrzydle, kszyki, pliszki i bekasy.

Co roku w czerwcu w lesie odbywa sie Skogardagurinn, czyli Dzien Lasu — weekend pelen muzyki ludowej i rozrywki. W programie sa miedzy innymi dwa mini-mar atony na dystansie 2,5 mili (4 kilometry) i 8,7 mili (14 kilometrow), grillowana jag n iecina z lokalnych produktow, wystawy sztuki oraz zawody drwali.

Hallormsstadaskogur lezy tuz przy obwodnicy, dlatego latwo wlaczyc go do planu 10-dniowej wycieczki objazdowej obwodnica i polwyspem Snaefellsnes.

Jesli chcesz zatrzymac sie w poblizu, znajdziesz wiele dobrych hoteli we wschodniej Islandii. Jesli wolisz bardziej rustykalne warunki, las oferuje dwa pola namiotowe: Atlavik, polozone w zacisznej wewnetrznej czesci lasu, oraz Hofdavik, nieco bardziej komfortowe. Obydwa zapewniaja wspaniale doswiadczenie biwakowania na Islandii.

Najblizszym miastem jest Egilsstadir, najwieksza miejscowosc we wschodniej Islandii. Zalozone w 1947 roku, liczy ponad 2000 mieszkancow, a takze ma szpital, lotnisko i szkole wyzsza.

To idealna baza wypadowa do zwiedzania wschodu i wygodny przystanek przy obwodnicy, a takze punkt startowy wypraw w odlegle Fiordy Wschodnie i do Parku Narodowego Vatnajokull.

Thorsmork, dolina Thora

Thorsmork, nazwana na czesc nordyckiego boga Thora, to bujny rezerwat przyrody na poludniowych Wyzy nach Islandii. Lezy w oslonietym miejscu miedzy trzema lodowcami: Tindfjallajokull, Eyjafjallajokull i Myrdalsjokull.

Chroniona przed wiatrem i ogrzewana przez otaczajace szczyty dolina jest jednym z niewielu miejsc na Islandii, gdzie brzozowe lasy rosna tak gesto. Lodowcowe rzeki, takie jak Krossa i Markarfljot, wij a sie po jej dnie.

Thorsmork to raj dla wedrowcow. Tu konczy sie slynny szlak Laugavegur, a takze trasa Fimmvorduhals prowadzaca przez gory do Skogar. Latem wsrod drzew mozna dostrzec lisy polarne, pardwy gorskie i drozdy rdzawoskrzydle.

Dolina jest dostepna tylko latem, poniewaz droga przecina nieobudowane mostami rzeki. Wiekszosc podroznych odwiedza ja podczas jednodniowej wycieczki superjeepem w Wyzy ny, ktory bezpiecznie pokonuje przeprawy rzeczne.

Asbyrgi, zalesiony kanion

Asbyrgi to imponujacy kanion o ksztalcie podkowy w polnocnej Islandii, nalezacy do Parku Narodowego Vatnajokull. Na jego oslonietym dnie rosnie jeden z najwiekszych brzozowych lasow Islandii.

Kanion ma okolo 3,5 kilometra dlugosci i 1,1 kilometra szerokosci, a otaczajace go klify wznosza sie na wysokosc do 100 metrow. W jego centrum znajduje sie formacja skalna zwana Eyjan, czyli „wyspa”.

Obok rodzimych br oz i wierzb w latach 1947–1977 posadzono drzewa iglaste, takie jak swierki, sosny i modrzewie. Las oraz staw Botnstjorn przyciagaja liczne ptaki.

Wedlug nordyckiej legendy kanion jest odciskiem kopyta pozostawionym przez Sleipnira, osmionogiego konia Odyna. Geolodzy przypisuja jego powstanie katastrofalnym powodziom lodowcowym z rzeki Jokulsa a Fjollum.

Asbyrgi lezy na trasie Diamentowego Kregu, okolo 45 minut od miasta Husavik, znanego z obserwacji wielorybow, i jest czescia wielu wycieczek po Diamentowym Kregu.

Obszary lesne Kjarnaskogur

Obszary lesne Kjarnaskogur leza na poludnie od Akureyri, stolicy polnocnej Islandii. Sadzenie drzew rozpoczelo sie w 1952 roku, a jego celem bylo otoczenie miasta lasem.

Od tego czasu posadzono ponad 1,5 miliona drzew, glownie br oz i modrzewi, a obecnie w lesie rosnie ponad 230 gatunkow roslin.

Powierzchnia wynoszaca okolo 600 hektarow to doskonale miejsce na calodzienny wypoczynek na lonie natury. Znajduje sie tu prawie 7 kilometrow oswietlonych szlakow, a takze trasy terenowe i 10-kilometrowa sciezka dla rowerow gorskich, czynna latem.

Zima szlaki zamieniaja sie w trasy do narciarstwa biegowego i snowboardu. Obserwatorzy ptakow moga wybrac sie do schronienia przy mokradlach Hundatjorn, aby zobaczyc rozne gatunki.

Po dniu spedzonym w lesie wielu podroznych odpoczywa w pobliskiej Forest Lagoon podczas 2-dniowej wycieczki w malej grupie, obejmujacej zorze polarna i lagune lesna.

Wzgorze i obszary lesne Oskjuhlid

Wzgorze Oskjuhlid, formalnie Oskjuhlidarskogur, wznosi sie w stolicy, Reykjaviku. Latwo je rozpoznac po wysokich brzozach oraz lsniacej kopule muzeum Perlan i tarasu widokowego.

To glowny teren rekreacji na swiezym powietrzu w Reykjaviku, ze szlakami dla pieszych i rowerzystow gorskich. Niektore prowadza do geotermalnej plazy Nautholsvik, a dalej w kierunku wybrzeza polwyspu Seltjarnarnes.

Sto lat temu wzgorze wygladalo zupelnie inaczej. Nadal roztaczal sie z niego widok na zatoke Faxafloi, ale teren byl niemal w calosci pokryty zwirem i skalami. Wykorzystywano go jako kamieniolom, dostarczajacy materialu do budowy Starego Portu. Opuszczony kamieniolom mozna odwiedzic do dzis.

Las zaczal powstawac w latach 50. XX wieku, gdy mieszkancy posadzili swierki, brzozy, osiki i sosny. Obecnie rosnie tu ponad 80 gatunkow drzew, pokazujac, jak szybko moze postepowac zalesianie.

Na szczycie mozna poznawac islandzka przyrode i historie, odwiedzajac muzeum Perlan. W poblizu znajduje sie grupa bunkrow zbudowanych przez wojska amerykanskie podczas II wojny swiatowej. Opuszczono je w 1945 roku, ale nadal stoja.

Dolina Ellidaardalur w Reykjaviku

Dolina Ellidaardalur to piekny park polozony miedzy dwoma odnogami rzeki Ellidaa. Mimo ze znajduje sie w samym centrum Reykjaviku, sprawia wrazenie odosobnionej.

Zielone doliny Reykjaviku doskonale nadaja sie rowniez do jazdy konnej. Mozesz jezdzic w poblizu jeziora Raudavatn i rezerwatu przyrody Heidmork podczas wycieczki konnej.

B edac w okolicy, odwiedz pobliska instalacje artystyczna Chromo Sapiens w Hofudstodin. To immersyjne dzielo islandzkiej artystki Hrafnhildur Arnardottir, znanej takze jako Shoplifter, prowadzi odwiedzajacych przez trzy kolorowe, przypominajace jaskinie przestrzenie wykonane ze sztucznych przedluzanych wlosow. Dzwiek i faktura wzbogacaja to sensoryczne doswiadczenie.

Las Husafellsskogur

Husafellsskogur to piekny brzozowy las w poblizu regionu Husafell, znanego ze szlakow pieszych i pobliskich basenow geotermalnych. Os loniete przed silnym wiatrem i trudnymi warunkami pogodowymi drzewa moga osiagac 4 metry wysokosci, co na Islandii jest rzadkoscia.

Miejscowosc Husafell to doskonala baza wypadowa do kapieli geotermalnych, wedrowek po lodowcu i zwiedzania. Wielu odwiedzajacych wybiera relaksujaca wycieczke do basenow Husafell Canyon Baths, a bardziej aktywni decyduja sie na popularna 4-godzinna wedrowke do serca lodowca Langjokull.

Przyszlosc islandzkich lasow

Zalesianie znajduje sie w centrum islandzkich planow srodowiskowych z kilku powodow. Pierwszym jest erozja gleby. Poniewaz znaczna czesc kraju jest wykorzystywana do wypasu owiec, wiele niskich roslin utrzymujacych zyzna glebe zostaje zjedzonych, pozostawiajac jalowe podloze. Erozja latwo rozprzestrzenia sie po terenie, zagrazajac obszarom, ktore nadal moga podtrzymywac zycie.

Wazna jest takze jakosc zycia. Lasy pozwalaja odpoczac od miejskiego zycia i ponownie nawiazac kontakt z natura, a takze przyciagaja odwiedzajacych szukajacych zarowno przygody, jak i spokoju. Tworzenie obszarow lesnych przynosi korzysci zarowno mieszkancom, jak i podroznikom.

Kolejnym czynnikiem jest roznorodnosc biologiczna. Brak lasow na Islandii ogranicza liczebnosc gatunkow takich jak strzyzyk zwyczajny i czeczotka, ktore potrzebuja lesnego siedliska, aby sie rozwijac. To samo dotyczy wielu innych zwierząt i roślin.

Najważniejszym powodem jest wykorzystanie drewna w kraju. Drewno jest potrzebne do wielu celów, a jego niedobór utrudnia codzienne życie. Większość nowo sadzonych drzew to gatunki nierodzime. Rodzime brzozy, osiki i jarzęby są obecnie uznawane za gorzej przystosowane do ocieplającego się klimatu.

Leśnicy przed rozpoczęciem nowego programu analizują również, jak drzewa radzą sobie z letnimi upałami, nagłymi wahaniami temperatur i suszą. Pomagają także inicjatywy wolontariackie, takie jak ruch Landgraedsluskogar na rzecz rekultywacji ziemi, który od końca lat 80. sadzi ponad milion sadzonek rocznie.

Mimo to Islandczycy sadzą około trzech milionów nasion rocznie. Krajowy cel dotyczący leśnictwa zakłada zalesienie 12 procent powierzchni Islandii do 2100 roku. To niewiele w porównaniu z poziomem sprzed osadnictwa, ale sprawia, że odtwarzanie lasów staje się filarem zrównoważonej turystyki na Islandii i celów klimatycznych kraju.

Odkrywanie lasów Islandii

Do islandzkich lasów można dotrzeć na wiele sposobów, a wybór zależy od tego, jak lubisz podróżować. Warto odwiedzać je przez cały rok — latem są bujne, a jesienią brzozy przybierają złote barwy — dlatego warto sprawdzić najlepszy czas na wizytę w Islandii przed wyjazdem.

Dla podróżujących samochodem

Jeśli lubisz podróżować we własnym tempie, 8-dniowa letnia wycieczka samochodowa wzdłuż zachodniego i południowego wybrzeża zapewnia mnóstwo czasu na spacery po lasach. Popularna tygodniowa letnia wycieczka samochodowa obwodnicą i przez Złoty Krąg również prowadzi przez liczne zalesione tereny.

Dla podróżujących podczas kilkudniowych wycieczek z przewodnikiem

Wolisz, żeby ktoś inny zajął się prowadzeniem? 3-dniowa wycieczka po Złotym Kręgu z zorzą polarną i jaskinią lodową oraz 6-dniowa wycieczka z przewodnikiem obwodnicą obejmują przystanki w lasach i przy naturalnych atrakcjach w kilku regionach.

Jeśli wolisz mieć w cenie także loty i zakwaterowanie, pakiety wakacyjne, takie jak 5-dniowa wycieczka z zorzą polarną i zwiedzaniem jaskini lodowej, 6-dniowa przygoda z zorzą polarną lub 8-dniowy zimowy pakiet z parkami narodowymi, zapewniają czas na odkrywanie pobliskich zalesionych terenów.

Dla osób wybierających się na krótką wycieczkę

Masz mało czasu? Jednodniowa wycieczka minibusem po Złotym Kręgu obejmuje przystanek w Parku Narodowym Thingvellir i zagajniku sosnowym Furulundur, a podróżujący z Reykjaviku mogą dotrzeć do miejskich lasów i Heidmork podczas wspomnianych wyżej wycieczek jednodniowych.

Odkryj piękno islandzkich lasów

Islandia oferuje mnóstwo atrakcji i aktywności, a spacer po jednym z jej lasów zawsze jest tego wart. Zarezerwuj jedną z opisanych wyżej wycieczek lub przeczytaj więcej o wędrówkach pośród naturalnego piękna Islandii, jeśli wciąż się zastanawiasz.