Walvissen spotten in IJsland

Geverifieerde expert

Een walvis zien springen is een ervaring die nergens mee te vergelijken is.

In de afgelopen twee decennia is IJsland een van Europa's belangrijkste bestemmingen voor het spotten van walvissen geworden. Walvissen spotten is net zo essentieel voor elke reis naar IJsland als het zien van het noorderlicht, warme bronnen en gletsjers. Dit artikel bevat alles wat je moet weten over walvissen spotten in IJsland, plus enkele leuke weetjes over walvissen in IJsland. 



Walvissen zijn grote waterzoogdieren, die ook wel walvisachtigen worden genoemd. Van verschillende beschavingen (waaronder IJslanders) is bekend dat ze sinds het jaar 875 erop hebben gejaagd. Tegenwoordig is de walvisvaart een minder belangrijke industrietak en worden de vriendelijke reuzen van de oceaan meer als een toeristische attractie gezien.

In IJsland kunt je walvissen spotten die rondspatten onder het noorderlicht of die worden beschenen door de middernachtzon, afhankelijk van de tijd van het jaar dat je er bent. Excursies vertrekken het hele jaar door vanuit de stad Reykjavík en verschillende andere plaatsen in IJsland. Lees verder om erachter te komen welke soorten walvissen te zien zijn in de buurt van IJsland en waar vandaan de juiste walvistocht voor jou vertrekt.

Een walvis zwaait naar zijn publiekFoto: Paweł Kowalczuk.

Walvissen van IJsland                                             

Het soort walvis dat in IJslandse wateren voorkomt.Deze afbeelding van WDC toont de meest voorkomende soorten walvissen die in IJsland worden gevonden.

Overvloedig daglicht 's zomers gecombineerd met een unieke mix van koude en warme zeestromingen en de ondiepe fjorden van IJsland, zorgen ervoor dat de IJslandse territoriale wateren de thuisbasis zijn van een rijke verscheidenheid aan krill en vis. Daarom is IJsland een overvloedige voedingsbodem voor drieëntwintig soorten walvissen, van de enorme potvis tot de vriendelijke kleine bruinvis. 

De kansen om specifieke soorten walvissen te spotten tijdens een walvistocht, variëren afhankelijk van de vertrekhaven, maar de dwergvinvis is verreweg het meest gespotte dier en is het hele jaar door overal in IJsland te zien.

Hieronder vind je een lijst van de meest voorkomende soorten die zijn gevonden op tochten om walvissen te spotten in IJsland, gevolgd door eervolle vermeldingen van enkele minder voorkomende soorten.

Dwergvinvissen 

Dwergvinvissen zijn veruit de meest voorkomende grote walvissen in de wateren van IJsland. Veel van hen migreren naar hier gedurende de hele zomer en een klein aantal blijft er gedurende de wintermaanden. Ze zijn klein in vergelijking met andere soorten, maar kunnen nog steeds meer dan negen meter lang zijn. Ze zijn nogal verlegen, maar door de grote aantallen waarin ze voorkomen, kunnen ze regelmatig worden gezien tijdens bijna alle walvistochten, inclusief die vanuit Reykjavík.

Bultruggen zijn doorgaans het fotogeniekst, dat komt door hun spectaculaire gedrag.Foto van traditioneel walvis spotten vanuit Húsavík

Bultrugwalvissen

Bultruggen komen ook tijdens de zomermaanden naar IJsland. In tegenstelling tot dwergvinvissen staan bultruggen bekend om hun groepsgedrag en hun acrobatische toeren. Onder de walvissen zijn het in feite de diva's die dol zijn op aandacht. Het is gebruikelijk om ze te zien tijdens tochten om walvissen te spotten; ze springen, slaan met hun staart en staartvinnen, of ze zijn op zoek naar eten. Touroperators die vanuit noordelijke steden vertrekken, zoals Akureyri en Húsavík, hebben seizoenen gekend waar tijdens elke excursie minstens één bultrug werd gespot.

Een bultrug springt.Foto van traditioneel walvis spotten vanuit Húsavík

Witsnuitdolfijnen 

Witsnuitdolfijnen zijn de meest gespotte dolfijnen bij IJsland. Ze blijven het hele jaar door dicht bij de kust. Ze leven in groepen variërend van een paar exemplaren tot wel honderd, en hoewel ze een nogal omvangrijke soort zijn, kun je ze vaak zien terwijl ze meesurfen op de boeggolven van boten of aan het wateroppervlak spelen.

Bruinvis 

Een van de kleinste soorten walvissen, de bruinvissen, is het hele jaar door in de wateren rondom het hele land te zien. Hoewel je misschien iemand met een getraind oog nodig hebt om ze voor je aan te wijzen. Ze zijn klein en verlegen en verschijnen doorgaans slechts gedurende enkele momenten aan het wateroppervlak, alleen of in kleine groepen. Wanneer ze zich voeden of bedreigd worden, kunnen ze over het wateroppervlak racen via gedrag dat bekend staat als 'roostering'. Een spectaculaire gezicht.

Een bruinvis.

Orka's 

Orka's zijn 's werelds grootste dolfijnsoort. Ongeveer 5000 exemplaren leven het hele jaar door rond IJsland en komen in de zomermaanden dichter bij de kust. Orka's kunnen tijdens elke tocht om walvissen te spotten, verschijnen. Ze zijn echter niet zo gemakkelijk te vinden als andere soorten omdat ze nooit lang in hetzelfde gebied blijven. Wanneer ze echter worden gespot, zijn ze door hun grote omvang en het acrobatisch gedrag dat ze bij tijd en wijle aan de dag leggen, de favoriet onder walvisspotters.

Ze komen het meest voor in het haringrijke water van de Oostfjorden, rond het schiereiland Snæfellsnes en langs de zuidkust. 

Een vrouwtjesorka op de rug.Fotocredit 2-daagse Snaefellnes-tocht

Hoewel de bovengenoemde soorten het vaakst worden gezien, zijn ze niet de enige die de wateren van IJsland bezoeken. Hieronder is een lijst met andere soorten die degenen met echt veel geluk te zien kunnen krijgen:

Andere opmerkelijke walvissen 

Bultrug en dwergvinvissen zijn misschien de meest voorkomende baleinwalvissen, maar ze zijn niet de enige. De twee grootste wezens op aarde, blauwe vinvissen en vinvissen, zijn ook te zien tijdens de zomermaanden, hoewel veel zeldzamer. Noordse vinvissen worden ook af en toe gezien.

Een blauwe vinvis van bovenaf gefotografeerd.

Getande walvissen 

Het is niet ongewoon om voor de westkust van IJsland in de lente en zomer de grootste tandwalvis, de machtige potvis, te zien. In de noordelijke wateren zijn ook groepen witte dolfijnen en narwallen gespot. Deze zijn doorgaans alleen boven de poolcirkel te zien.

De Westmaneilanden huisvesten ook 's werelds eerste walvisreservaat voor witte dolfijnen, waar bezoekers met twee vrouwelijke walvissen kunnen kennismaken in hun nieuwe huis in Klettsvik Bay: Little White en Little Gray.

Griends 

Deze grote, slanke, sociale dolfijnsoort wordt af en toe in het hele land gezien. Er zijn er naar schatting 35.000 van. Omdat het een soort is die altijd in beweging is en het grootste deel van de tijd buiten het zicht vanaf kust doorbrengt, worden ze echter niet zo vaak gezien als men zou denken.

Een griend die verticaal boven het water uitsteekt. Wikimedia, Creative Commons, foto door Barney Moss

Spitssnuitdolfijnen 

Spitssnuitdolfijnen behoren tot de minst bekende groep dieren, brengen weinig tijd aan het wateroppervlakte door, maar duiken uren onder en proberen boten te mijden. Toch zijn ze overal rond IJsland waargenomen. Er wordt zelfs aangenomen dat er tot wel 40.000 noordelijke tuimelaars rond het land leven, vooral geconcentreerd in het zuidoosten.

Wat zijn de beste tochten om walvissen te spotten in IJsland?

Een tocht om walvissen te spottenFoto: Paweł Kowalczuk.

Een tocht om walvissen te spotten is altijd een onvergetelijke ervaring en er is een overvloed aan aantrekkelijke mogelijkheden beschikbaar voor alle liefhebbers van walvisspotten.

Wij adviseren je om deze lijst met tochten om walvissen te spotten te bekijken om te zien wat je mogelijkheden zijn. Er is een grote verscheidenheid aan schepen waaruit je kunt kiezen, variërend van traditionele IJslandse eikenboten tot moderne RIB-speedboten, en van tochten van enkele uren tot tochten die een hele dag duren.

De papegaaiduiker is evenzeer een local in IJsland als de mensen die er wonen.

De papegaaiduiker, de onofficiële nationale vogel van IJsland, broedt in grote kolonies op eilanden voor de kust en kliffen. Tijdens een aantal tochten wordt daarom ook de mogelijkheid geboden om papegaaiduikers te spotten. Je kunt dus twee dingen in één keer op je bucketlist afvinken!

Hieronder vind je een lijst van de meest betaalbare tochten om walvissen te spotten, en die vanuit de belangrijkste havens voor walvistochten in IJsland vertrekken.

Wat is het beste seizoen om walvissen te spotten in IJsland?

Het hele jaar door kun je met tochten voor het spotten van walvissen meegaan, maar het seizoen waarin je aan boord gaat zal je ervaring volledig kleuren. Walvissen spotten in de zomer heeft zijn voordelen maar in de winter heeft ook zijn voordelen. Je moet die goed tegen elkaar afwegen voordat je je tocht boekt. Laten we het even voor je op een rijtje zetten.

Walvissen spotten in IJsland in de zomer

Papegaaiduikers moeten onhandig over het wateroppervlak rennen om genoeg vaart te krijgen om op te stijgenFoto van Husavik Walvis- en papegaaiduikersafari

Walvissen spotten in de zomer heeft een duidelijke voordeel op walvissen spotten in de winter: het weer. Zwakkere wind, minder stormen en een helderdere lucht, zijn er niet alleen de oorzaak van dat walvistochten minder waarschijnlijk worden geannuleerd, maar je kansen om walvisachtigen boven het vlakke wateroppervlak uit te zien springen, zijn veel groter.

Bovendien is het niet alleen comfortabeler om dan op het dek te staan tijdens de tocht, maar je kunt er ook meer van genieten. Hoewel je misschien nog steeds de beschermende overalls nodig hebt die de meeste bedrijven bieden, zul je niet om de paar minuten binnenlopen om je op te warmen.

Het zachtere weer is echter niet de enige reden waarom walvissen spotten in de zomer voordelen heeft boven walvissen spotten in de winter. Het tweede belangrijke voordeel is de grotere diversiteit van walvissen die je te zien krijgt.

Een bultrug in een groene fjord slaat met zijn staartFoto van Walvissen kijken en vissen op zee

De migrerende baleinwalvissen van de wereldoceanen hebben de neiging hun winters rond de evenaar door te brengen om te paren, en hun zomers dichter bij de polen door te brengen om voedsel te vinden. Tussen april en oktober kun je daarom rondom IJsland enkele van 's werelds grootste wezens op je tocht verwachten.

Het maakt niet uit vanuit welke haven je in de zomer vertrekt, je maakt een uitstekende kans om dwergvinvissen en bultruggen te zien; vinvissen, Noordse vinvissen en blauwe vinvissen kunnen ook verschijnen als je geluk hebt. De witsnuitdolfijnen en bruinvissen die het hele jaar door de wateren van IJsland bezoeken, kun je hier dus ook gewoon tijdens de zomermaanden zien.

Een witsnuitdolfijn springtFoto van walvissen en papegaaiduikers

Hoewel ze de voorkeur geven aan diepere wateren dan in de Faxafloi-baai, worden potvissen en noordelijke tuimelaars ook gewoon in de zomer bij IJsland aangetroffen. De eerstgenoemden worden het vaakst gezien in de Breiðafjörður-fjord, waar het water diep genoeg voor hen is om te jagen, en de laatstgenoemden vind je willekeuriger verdeeld voor de kust, maar komen af en toe ook in ondiepere zeeën als ze hun prooi achtervolgen.

Het zijn echter niet alleen walvissoorten die in de zomer naar IJsland komen die elke walvistocht zo heel spectaculair maken. Reuzenhaaien, 's werelds op een na grootste vissoort, kun je in dit seizoen ook af en toe vlak onder het wateroppervlak zien voorbijglijden; deze enorme, prehistorische wezens bewegen langzaam en hebben een zeer vreedzaam karakter, wat betekent dat je ze vaak langer kunt zien dan walvissen, die naar beneden duiken om te eten.

Reuzenhaaien zijn enorm, maar eten alleen plankton

Trekvogels worden ook vaak gezien tijdens tochten om walvissen te spotten in de zomer. Noordse sterns, grote jagers en natuurlijk papegaaiduikers zijn al dobberend op het wateroppervlak, cirkelend boven het water of naar vissen duikend te zien op tochten vanuit Reykjavík, Akureyri, Húsavík en het schiereiland Snæfellsnes.

Een laatste voordeel van walvissen kijken in de zomer is dat je de tocht in een kleiner schip zoals een RIB kunt maken, zodat de ervaring veel intiemer en persoonlijk wordt. Deze optie is beschikbaar in Reykjavík en in het noorden.

Walvissen spotten in IJsland in de winter

Een bultrug voor de berg EsjanFoto van walvissen spotten in de winter

Ondanks de vele voordelen van walvissen spotten in de zomer, heeft het maken van een walvistocht in de winter ook diverse voordelen.

Ten eerste zijn tochten om walvissen te spotten in de winter veel minder druk; zij die bang zijn om zeeziek te worden op het woelige water en niet tegen de onbestendige windstoten kunnen die in het spotgebied waaien, zullen aan deze tocht waarschijnlijk niet deelnemen. Als je het niet erg vindt om onder deze omstandigheden een tocht te maken, heb je waarschijnlijk veel meer ruimte om naar walvisachtigen te speuren, en als een exemplaar wordt gespot, hoef je waarschijnlijk niet over anderen heen te reikhalzen om alles fatsoenlijk te kunnen zien.

Een imposante bultrug springtFoto van walvissen spotten in Akureyri en Reykjavík

De walvisachtigen die je tijdens tochten voor het spotten van walvissen in de winter krijgt te zien, zijn vooral witsnuitdolfijnen en bruinvissen. Het is echter niet ongebruikelijk dat grote walvissen soms de hele winter blijven hangen, en het is dus redelijk om aan te nemen dat je dwergvinvissen en soms ook bultruggen krijgt te zien.

Het tweede voordeel van walvissen spotten in de winter is alleen van toepassing op walvissen spotten in bepaalde gebieden. De Breiðafjörður-fjord, bijvoorbeeld, die de Westfjorden en het Snæfellsnes-schiereiland in tweeën deelt, is een overwinteringsgebied voor haringen en de overvloed aan voedsel trekt veel roofdieren aan. Het toproofdier van de oceaan, de orka, komt daarom in dit gebied in de winter veel meer voor dan in de zomer.

Orka's zijn de meest indrukwekkende roofdieren in elke oceaan

De haring in Breiðafjörður betekent ook dat bultruggen die de hele winter blijven hangen, hier vaak samenkomen.

In Noord-IJsland maak je ondertussen in de winter veel meer kans om witte dolfijnen te zien dan in de zomer. Hoewel deze nieuwsgierige, in groepen levende dieren geen vaste bewoners van IJsland zijn en hier alleen bij toeval komen, gebeurt dit alleen wanneer ze van het Noordpoolgebied naar wateren met minder ijs migreren.

Er leven weinig witte dolfijnen in de buurt van IJsland, maar ze bezoeken deze contreien welFoto door Greg Hume. Wikimedia, Creative Commons

Een laatste voordeel van walvissen spotten in de winter is dat je dan de ongelooflijke natuur kunt ervaren, ongeacht van de dieren die je ziet. Zoeken naar walvissen terwijl je omringd bent door de besneeuwde bergen van Eyjafjorður, maakt de scène bijvoorbeeld nog spectaculairder, houdt je alert en zorgt dat je buiten blijft totdat je een walvis hebt gespot. Je maakt ook een kans om het noorderlicht te spotten tijdens een tocht om walvissen te spotten in de winter.

Het oordeel?

Walvissen spotten is doorgaans leuker, succesvoller en lonender in de zomer; de uitzondering hierop is als je een tocht maakt vanaf het schiereiland Snæfellsnes, vanwege de grotere kansen die je dan maakt om orka's te spotten. Hoe dan ook, er zijn goede redenen om het hele jaar door walvissen te spotten; IJsland heeft een overvloed aan walvisachtigen die met een grote mate van waarschijnlijkheid kunnen worden gespot, ongeacht het seizoen.

Wat is de beste plek om walvissen te spotten in IJsland?

Dwergvinvissen komen meestal solitair voor, maar kunnen in paren of kleine groepen worden gevondenFoto van tocht om walvissen te spotten vanuit Reykjavík

De tijd van het jaar die je verkiest om aan een walvistocht deel te nemen, heeft invloed op wat je ziet; maar ook de haven waar je uit besluit te vertrekken heeft daar invloed op. Andere soorten komen vaak in andere gebieden voor, dus als je een bepaald dier wilt zien, moet je weten wat de beste plekken in IJsland zijn om naartoe te gaan.

Het zien van de walvissen en dolfijnen van IJsland is een betoverende en lonende ervaring, en er zijn een heleboel plekken om het te doen. De stad Húsavík in Noord-IJsland wordt ook wel de 'walvishoofdstad van Europa' genoemd, maar er zijn tal van andere plaatsen van waaruit je een walvistocht kunt maken. 

Húsavík in Noord-IJsland, staat bekend als de 'walvishoofdstad van Europa'.Foto van traditionele tocht om walvissen te spotten vanuit Húsavík

Welke locatie je moet kiezen voor je tocht hangt af van je verwachtingen. Op de meest voordelige tocht om walvissen te spotten vanuit Reykjavík, worden het vaakst dwergvinvissen, witsnuitdolfijnen en bruinvissen gespot, maar de kans om een zwaargewicht bultrug te spotten, is veel groter op een tocht vanuit Húsavík in de Skjálfandi-baai in Noord-IJsland.

Walvissen spotten vanuit de hoofdstadregio

Walvissen spotten vanuit de hoofdstad Reykjavík.Foto van Close-up | walvissen spotten met papegaaiduikers en de kust bij Reykjavík

Als je in Reykjavík, de hoofdstad van IJsland, verblijft, is vertrekken vanuit de oude haven van Reykjavík duidelijk de gemakkelijkste optie. Het gebruikelijke vertrekpunt ligt op loopafstand van de meeste hotels in het centrum, en omdat tochten meestal drie uur of korter duren, kun je genieten van een ongelooflijke ervaring zonder dat dit meer dan een halve dag van je reis in beslag neemt.

Dit betekent ook dat als een tocht wordt geannuleerd vanwege slecht weer of als je geen zeezoogdieren hebt gezien, je misschien gratis aan een andere tour deel mag nemen en dat deze nieuwe plannen waarschijnlijk geen andere plannen in de war sturen voor degenen die in de hoofdstad verblijven.

Hoewel ze tot 40 ton kunnen wegen, kunnen bultruggen zich tijdens een sprong helemaal van het water losmakenFoto van voordelig geprijsde tocht vanuit Reykjavík om walvissen te spotten

Het gemak om walvissen te spotten in de Faxaflói-baai is zeker een onderdeel van de aantrekkingskracht van deze trip, maar het is niet het enige aantrekkelijke voordeel. Bij helder weer zou je tijdens een tocht vanuit Reykjavík een groot aantal iconische IJslandse bezienswaardigheden moeten kunnen zien. In het zuiden zie je de kegelvormige vulkanen die langs het dorre en spookachtige schiereiland Reykjanes lopen; in het noorden kun je vaak helemaal tot de Snæfellsjökull-gletsjer kijken.

Bovendien is Faxaflói het hele jaar door een plek waar je een grote kans maakt om witsnuitdolfijnen, bruinvissen en dwergvinvissen te zien. In de zomer komen bultruggen veel voor, en er worden er tijdens bijna elke tocht papegaaiduikers gespot omdat ze in duizenden nestelen op de eilanden Lundey en Akurey.

Walvissen spotten vanuit het noorden

Een bultrug van dichtbijFoto van walvissen spotten in Akureyri en Reykjavík

Tochten om walvissen te spotten vanuit Akureyri en Húsavík naar respectievelijk Eyjafjörður en de Skjálfandi-baai, hebben de hoogste succespercentages in IJsland; reisorganisaties die naar beide locaties in de zomer toegaan, berichten dat ze in 100% van de gevallen walvissen hebben gespot.

In dit seizoen en op deze bestemmingen zijn het vooral de bultruggen die een tocht zo aantrekkelijk maken. De rijkdom aan voedsel in het koude noordelijke water voert hen naar de fjorden, die zo diep zijn dat ze er nog kunnen duiken om te jagen. Ze zijn echter niet de enige veel voorkomende soort; net als overal elders in het land worden er ook vaak bruinvissen en witsnuitdolfijnen in de wateren gezien.

Op heldere dagen is het blazen van grote walvissen vanaf grote afstand te zienFoto van grote-walvissafari en papegaaiduikers in Husavik

Noord-IJsland is ook de beste plek om walvissen te spotten die zich minder vaak laten zien. Hoewel zelden komen ook blauwe vinvissen en vinvissen hier naartoe op zoek naar voedsel, evenals verdwaalde spitssnuitdolfijnen, narwallen en witte dolfijnen. In feite zijn alle 24 soorten walvisachtigen die in de wateren van IJsland voorkomen in het noorden te zien, iets dat van geen ander deel van het land kan worden beweerd.

Het verschil tussen walvissen spotten in Akureyri en Húsavík is klein maar aanwezig. Húsavík wordt beschouwd als de walvishoofdstad van IJsland. Sommigen beweren zelfs dat het de beste plek in Europa is om walvissen te spotten. In Skjálfandi vind je een groter aantal walvisachtigen dan in Eyjafjörður, en een groter aantal dieren betekent niet alleen dat er meer kansen zijn om ze te zien, maar ook om spectaculair gedrag te observeren, zoals springen, met de staartvinnen en de staart slaan en verticaal boven het water uitsteken.

Een bultrug die verticaal boven het water uitsteekt en zijn baleinen laat zienFoto van walvissen, zeevogels en Eyjafjordur

Akureyri, daarentegen, is gewoonweg een handigere plek om walvissen te gaan spotten. Het is de grootste stad buiten de regio Groot-Reykjavík, wat betekent dat je er meer activiteiten kunt uitvoeren en locaties kunt bezoeken om je dag te vullen als je terugkomt van je tocht om walvissen te spotten. Dat gezegd hebbende: het dienstenaanbod van Húsavík groeit, dus dit verschil is binnenkort misschien te verwaarlozen.

Tijdens tochten vanuit zowel Akureyri als Husavík zijn papegaaiduikers en andere zeevogels te zien terwijl ze nestelen in de kliffen rond Eyjafjörður en op de eilanden in Skjálfandi.

Walvissen spotten vanaf het schiereiland Snæfellsnes

Orka's voor de Snæfellsjökull-gletsjerFoto van walvissen spotten | Snæfellsnes

Het schiereiland Snæfellsnes is beter bekend om zijn ongelooflijke bezienswaardigheden op het land dan om het leven in het water, maar enthousiaste walvisspotters zullen het als een verborgen juweeltje ervaren. Tochten die vertrekken vanuit Grundafjörður nemen je mee naar Breiðafjörður, wat, zoals gezegd, een plek is waar haringen overwinteren en daarom dolfijnen, bruinvissen, bultruggen en heel uniek, orka's aantrekt.

Orka's leven overal in IJsland, maar hebben nogal de neiging zich vaak te verplaatsen; wat erop neerkomt dat ze daar gaan waar hun voedsel naartoe gaat. Je kunt er dus niet op rekenen dat je ze in andere delen van het land tegenkomt, vooral niet in de baai van Faxaflói.

Orka's zijn sociale dieren en worden zelden alleen gezienFoto van 2-daagse Snæfellsnes-tocht

Hoewel ze meestal in de winter worden gezien, is Breiðafjörður in de zomer ook een bezoek waard, omdat het de beste plek in het land is waar je potvissen vindt. Hoewel je er niet op kunt rekenen dat je ze tijdens elke tocht krijgt te zien, worden deze diepe wateren door de zwakkere mannetjes, die geen partner aan de warme zuidelijke kusten hebben kunnen vinden, gebruikt om te jagen op prooi en kracht op te bouwen om het het volgend jaar nog een keer te proberen.

Door tochten te ondernemen vanaf het schiereiland Snæfellsnes, krijg je ook de kans geboden om scholen grienden te zien, die uit wel honderden exemplaren kunnen bestaan. Hoewel deze dieren overal rondom IJsland voorkomen, jagen ze meestal op zee en zijn ze daarom zelden te zien. Er moet echter worden opgemerkt dat dit zelfs in Breiðafjörður niet echt iets is wat zich vaak voordoet.

Het oordeel?

Bultruggen laten vaak hun enorme staartvinnen aan het wateroppervlak zienFoto van authentieke tocht om walvissen te spotten vanuit Husavik

De beste plek om walvissen te bekijken in IJsland, als het gaat om de waarschijnlijkheid dat een overvloedig aantal walvisachtigen hun meest vermakelijke gedrag vertonen, is ongetwijfeld Húsavík. Dat gezegd hebbende, elke plek van waaruit een tocht om walvissen te spotten, wordt ondernomen, heeft unieke factoren die de kwaliteiten van deze stad kunnen overschaduwen.

Voor het comfort en efficiënt omgaan met je tijd zijn Reykjavík en Akureyri de beste uitvalsbasis, aangezien de meeste mensen die deelnemen aan tochten om walvissen te spotten op vakantie zijn en aan zoveel mogelijk verschillende activiteiten willen deelnemen. Voor fervente walvisspotters die dieren willen zien die je elders op de wereld minder vaak ziet, is een tocht vanaf het schiereiland Snæfellsnes de grote winnaar.

Walvissen in IJslandse folklore en sagen

Een kaart van IJsland, ca 1590.

De IJslandse folklore is vol met fantastische verhalen die de belangrijke rol weerspiegelen die walvissen hebben gespeeld bij het vormgeven van de culturele en economische geschiedenis van IJsland. 

Een verhaal vertelt over een man waarvan werd gedacht dat hij op zee verloren was gegaan. Hij werd echter een jaar later teruggevonden en naar zijn dorp gebracht. Naar bleek was hij door een vrouw gered, heeft hij het hele jaar met haar doorgebracht en heeft hij haar zwanger gemaakt. Toen de vrouw met hun baby naar het dorp kwam, weigerde hij het kind te erkennen, waarop ze hem vervloekte en hij in een 'illhveli', een kwade walvis, veranderde die problemen voor de dorpelingen veroorzaakte door hun boten aan te vallen.

Kwade walvissen komen verrassend vaak voor in IJslandse verhalen. Al in de Heimskringla-saga van koning Olaf Tryggvason, staat geschreven dat toen de sluwe koning Harald Bluetooth van plan was IJsland binnen te vallen, hij een tovenaar de vorm van een verschrikkelijke walvis liet aannemen die de kwetsbare plekken van het eiland moest zien te ontdekken.

Maar elk van de vier pogingen die de walvis-tovenaar ondernam om aan wal te gaan, stuurden de landgeesten van IJsland, de draak van het oosten, de griffioen van het noorden, de stier van het westen en de bergreus van het zuiden, hem weer terug naar zee, waardoor de invasie van de koning niet lukte.

Walvissen zijn niet de enige zeedieren die een plaats hebben in de IJslandse folklore. Zeehonden spelen ook een prominente rol in verhalen over selkies, wezens die hun zeehondenhuid kunnen afwerpen en mens kunnen worden.   

Maar hoewel talloze legenden opmerkelijke verhalen vertellen over de ontmoetingen tussen IJslanders en magische walvisachtigen, verliet het eerste officiële IJslandse schip voor het spotten van walvissen pas in 1991 de haven, met een dozijn nieuwsgierige passagiers aan boord op zoek naar een persoonlijke ontmoeting met de vriendelijke reuzen van de zee.



Keiko de orka

Keiko op 1 december 1998.Keiko op 1 december 1998. Foto door onbekende auteur. Wikimedia Creative Commons

De beroemdste walvis die ooit IJslandse wateren sierde, is geen magisch wezen uit de oude literatuur of folklore, maar de held uit een Hollywood-kaskraker. 

Keiko, de mannetjesorka die in de film Free Willy uit 1993 de hoofdrol had van Willy, werd in 1979 op tweejarige leeftijd gevangen in de Reyðarfjörður-fjord in het oosten van IJsland en vervolgens gekocht en verkocht aan diverse aquaria en dolfinaria waar hij leerde optreden voor publiek voordat hij werd gecast door de Warner Brothers Studios.

Nadat Keiko de status van heuse filmster had verworven, werd de Free-Willy Foundation opgericht in 1995 met het oorspronkelijke doel om een beter thuis voor hem te vinden; en in 1998 keek de wereld vol verbazing toe hoe Keiko aan boord van een C-130 vrachtvliegtuig van de US-Air Force werd geladen en vanuit de Verenigde Staten naar zijn geboorteplaats in IJsland werd gevlogen; Keiko zou eindelijk de kans krijgen om weer in de oceaan te zwemmen, in de hoop uiteindelijk te worden herenigd met andere orka's. 

Keiko bracht de jaren daarop door in de Klettsvík-baai van de Westmaneilanden, waar hij uitgebreide training heeft gekregen ter voorbereiding op een vrij leven in de open zee. 

In augustus 2002 verliet Keiko eindelijk de IJslandse territoriale wateren met een groep wilde orka's, maar in september dook hij op in Noorwegen in de Skålvik-fjord, wanhopig op zoek naar menselijk contact; zijn herintegratie in het wild was mislukt en op 12 december het volgende jaar stierf Keiko aan longontsteking terwijl hij alleen in de Noorse fjorden zwom. Hij was 27 jaar oud. 

Geen enkel zeezoogdier heeft voor meer aandacht voor de walvissen van IJsland gezorgd dan Keiko, en sinds zijn tragische overlijden is walvissen spotten in IJsland snel uitgegroeid tot een bloeiende industrie. Vorig jaar alleen al namen iets minder dan 300.000 mensen deel aan tochten om walvissen te spotten vanuit IJslandse havens.

Het oude huis van Keiko in de Klettsvík-baai heeft nu weer vaste bewoners. Twee witte dolfijnen, Little Gray en Little White, werden op 20 juni 2019 uit een pretpark in Shanghai gehaald om op de Westmaneilanden te gaan wonen.

Commerciële walvisjacht

Walvisvaarders in IJsland. Foto door Wurzeller. Wikimedia Creative Commons.Paradoxaal genoeg liggen de oude walvisvaarders in de haven van Reykjavík voor anker bij het dok vanwaar de grootste organisatie in IJsland voor het spotten van walvissen opereert.

De walvisjacht wordt al sinds de 12e eeuw in IJsland beoefend en ondanks de populariteit van Keiko en de recente toename van toerisme om walvissen te spotten, blijven IJslanders een van de weinige volkeren op aarde die nog steeds op walvissen jagen en ze doden.

In 1986 kreeg de reeds zeer controversiële walvisjachtsector van IJsland wereldwijde aandacht nadat anti-walvisjachtactivisten van Sea Shepherd Conservation Society de walvisvaarders Hvalur 6 en Hvalur 7 tot zinken brachten. Deze twee schepen vormden de helft van de gehele IJslandse vloot van in totaal vier walvisvaarders.

Het incident leidde tot een fel internationaal debat tussen verschillende radicale en gematigde dierenrechtenorganisaties, maar het uiteindelijke resultaat van dat debat viel niet in het voordeel uit van de Sea Shepherd; de meeste milieuactivisten hekelden de tactiek van de organisatie als te extreem, en sommigen gingen zo ver om het incident als een daad van terrorisme te beschouwen.

In eigen land schaarde de publieke opinie zich onmiddellijk achter de voorheen zo impopulaire walvisjachtsector, en de algehele bevolking zag het incident als een grove inbreuk van buitenaf op binnenlandse aangelegenheden. De twee gezonken schepen werden onmiddellijk geborgen en gedurende een aantal jaren werd de walvisjacht voortgezet, met ondersteuning van een nog grotere publieke goedkeuring dan voorheen. 

Met de opkomst van de IJslandse sector voor het spotten van walvissen is de walvisjacht echter de laatste jaren steeds impopulairder geworden onder het leeuwendeel van de IJslandse bevolking, ook omdat maar een factie van het IJslandse walvisvlees daadwerkelijk door IJslanders wordt geconsumeerd, minder dan 2% om precies te zijn. De rest wordt naar Japan geëxporteerd of aan toeristen geserveerd. 

Veel oude IJslandse walvisvaarders worden nu gebruikt om walvissen in hun natuurlijke habitat te bekijken en te bestuderen, en het is de hoop van IceWhale de IJslandse associatie van walvisspotters) dat binnen enkele jaren de commerciële walvisjacht volledig uit de IJslandse wateren zal zijn verdwenen.