Hvalfjörður reisgids

Hvalfjordur is een fjord van 30 kilometer lang in West-IJsland, op ongeveer 40 minuten rijden ten noorden van Reykjavik. Hier vind je de waterval Glymur, de warmwaterbronnen van Hvammsvik en overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog. Lees verder en plan je bezoek.

Hvalfjordur, de Walvisfjord, snijdt 30 kilometer diep in de westkust van IJsland tussen Mosfellsbaer en Akranes. Op het breedste punt is de fjord ongeveer 5 kilometer breed en op het diepste punt ongeveer 84 meter diep. De meeste reizigers die over de Ringweg rijden, gaan er in zeven minuten door een tunnel onderdoor en zien de fjord helemaal niet.

Neem in plaats daarvan Route 47 langs de kust en je ontdekt een van de meest bijzondere omwegen van het land. In de fjord vind je Glymur, de op één na hoogste waterval van IJsland, de warmwaterbronnen aan zee van Hvammsvik, de betonnen overblijfselen van een Britse marinebasis en een actieve schapenboerderij die sinds 1887 in handen is van dezelfde familie.

Alles ligt dicht genoeg bij de hoofdstad voor een uitstapje van een halve dag. Daardoor is Hvalfjordur een gemakkelijke eerste kennismaking met West-IJsland voor iedereen met een huurauto. In de onderstaande gids lees je wat de naam betekent, wat je aan beide oevers kunt zien, hoe de tunnel en de oude weg zich tot elkaar verhouden en wanneer je je bezoek het beste kunt plannen.

Belangrijke feiten over de fjord Hvalfjordur

• Ligging: West-IJsland, tussen Mosfellsbaer en Akranes, waar de fjord uitkomt in de baai van Faxafloi

• Coördinaten: 64.383 N, 21.667 W

• Afmetingen: 30 kilometer lang en ongeveer 5 kilometer breed

• Maximale diepte: ongeveer 84 meter

• Afstand vanaf Reykjavik: ongeveer 34 kilometer tot de monding van de fjord, ongeveer 40 minuten rijden

• Uitspraak: KVAL-fyur-thur, met een zachte "kv" aan het begin. De naam betekent Walvisfjord

• Schilderachtige route: Route 47 loopt ongeveer 61 kilometer langs de kust en duurt ongeveer een uur langer dan de tunnel

• Hvalfjordur-tunnel: 5,77 kilometer lang en sinds september 2018 tolvrij

• Belangrijkste bezienswaardigheden: oorlogsresten bij Hvitanes, de warmwaterbronnen van Hvammsvik, de waterval Glymur en het Oorlogs- en Vredesmuseum

Hoe de fjord Hvalfjordur aan zijn naam kwam

Hvalfjordur betekent Walvisfjord, maar niemand weet precies waarom. Tegenwoordig komen hier zelden walvissen en het walvisstation aan de fjord is modern, dus het dateert van eeuwen na de naam.

De meest voorkomende verklaring is dat de eerste kolonisten een groep gestrande walvissen in het ondiepe water vonden. Eén walvis betekende in één keer tonnen vlees en olie. Dat was van groot belang in een land waar voedsel vaak schaars was. Het IJslandse woord hvalreki betekent nog altijd zowel "aangespoelde walvis" als "een geschenk uit de hemel".

Een tweede theorie wijst niet naar het water, maar naar het land. Hvalfjall, oftewel Walvisberg, rijst aan het uiteinde van de fjord op. De lange, gebogen vorm van de berg kan de hele inham haar naam hebben gegeven.

Dan is er nog het verhaal dat de lokale bevolking vertelt, een van de vele verhalen uit de IJslandse folklore die een plaatsnaam proberen te verklaren. In de legende van Raudhofdi wordt een elfvrouw verstoten door haar menselijke geliefde nadat ze zijn kind heeft gekregen. Ze vervloekt hem en verandert hem in een roodharige walvis.

Illustratie van Wikimedia, publiek domein. Gegraveerd door George Pearson naar Johann Baptist Zwecker, 1864.

Het wezen vestigt zich in Hvalfjordur en laat jarenlang schepen vergaan, totdat een blinde priester het via de rivier Botnsa naar het meer Hvalvatn lokt, waar het sterft. Naar verluidt werden er walvisbotten bij het meer gevonden, waardoor het verhaal bleef voortleven.

Sommige reizigers zoeken de fjord op onder de naam Whale Bay. Het gaat om dezelfde plek; op verkeersborden zie je de IJslandse naam.

Wat je kunt zien en doen bij de fjord Hvalfjordur

De beste activiteiten in Hvalfjordur liggen aan beide oevers. Daarom volgt de onderstaande volgorde de weg en geen ranglijst. Sla af naar Route 47. De weg loopt oostwaarts langs de zuidelijke oever, maakt een lus rond het uiteinde van de fjord en keert via de noordelijke oever westwaarts terug.

Tussen de belangrijkste bezienswaardigheden liggen twee kleinere stops. Stedji, een bijna 3 meter hoge rots in de vorm van een kelk, staat naast de oude weg aan de zuidelijke oever, niet ver van Hvammsvik. Aan het andere uiteinde van de lus ligt de plaats Akranes, die de monding van de fjord bewaakt met twee vuurtorens en de Gudlaug-warmwaterbron aan het strand.

Warmwaterbronnen van Hvammsvik (zuidelijke oever)

Na ongeveer 20 kilometer over Route 47 zijn de warmwaterbronnen van Hvammsvik de eerste grote stop. Ze zijn de drukst bezochte attractie aan de fjord en behoren tot de beste warmwaterbronnen van IJsland. Acht natuurlijke baden liggen direct aan de waterlijn op een landgoed waarvan de geschiedenis teruggaat tot de twaalfde eeuw.

Het bijzondere is het water. Geothermisch water komt van ongeveer 1.400 meter diepte omhoog en vermengt zich met de Atlantische Oceaan. Daardoor veranderen de temperatuur en het waterpeil van de baden met het getij. Het warmste bad is ongeveer 39 tot 42 °C, terwijl het getijdenbad soms volledig onder de zee verdwijnt.

Toegang tot de warmwaterbronnen van Hvammsvik omvat ook een sauna, een stoombad, een koud dompelbad en een bar in het water. Bezoekers moeten minimaal 10 jaar oud zijn. Handdoeken en waterschoenen zijn te huur. In Stormur Bistro worden lichte maaltijden met lokale ingrediënten geserveerd en de vissoep is erg geliefd.

Het aantal bezoekers is beperkt, dus reserveer vooraf. Je kunt ook een excursie naar de warmwaterbronnen van Hvammsvik met transfer vanuit Reykjavik boeken als je liever niet zelf rijdt.

Hvitanes en de oorlogsresten (zuidelijke oever)

Een paar kilometer verder naar het oosten ligt Hvitanes, een laaggelegen landpunt dat vanaf de zuidelijke oever de fjord in steekt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog bouwde de Britse marine hier meer dan 250 gebouwen, waaronder verblijven, werkplaatsen, een ziekenhuis, een bioscoop en een recreatiecentrum.

Nu staat er bijna niets meer overeind. Wat resteert is beton: funderingen, een deel van een pier en geschutsopstellingen verspreid over weilanden waar nu schapen beschutting zoeken.

Een informatiepaneel bij het uitzichtpunt langs de weg, net ten westen van het landpunt, legt de indeling uit. Vanaf daar zie je Hvitanes beneden, Hvammsvik verder westwaarts langs de kust en Midsandur aan de overkant van het water. In Midsandur bouwden de Amerikanen hun bevoorradingsdepot en bevindt zich nog altijd het laatste walvisstation van het land.

Veel oorlogsgebouwen staan op privéterrein, dus blijf binnen de aangegeven gebieden. Het landpunt is ook een van de betere plekken aan de fjord om zeehonden en kustvogels te spotten.

Een begeleide Tweede Wereldoorlog-excursie vanuit Reykjavik bezoekt Hvitanes, het Oorlogs- en Vredesmuseum en een Amerikaanse kazerne uit 1942, de oudste Quonset-hut die nog in gebruik is. Deze excursie wordt georganiseerd van mei tot en met augustus.

Waterval Glymur (aan het uiteinde van de fjord)

Glymur stort 198 meter naar beneden in een met mos bedekte kloof aan het uiteinde van de fjord. De waterval was ooit de hoogste van IJsland, totdat Morsarfoss door het terugtrekken van een gletsjer tevoorschijn kwam en in 2011 werd opgemeten. Glymur is nog altijd de hoogste van de mooiste watervallen van IJsland die je te voet kunt bereiken.

Het pad vormt vanaf de parkeerplaats van Botnsdalur een lus van ongeveer 6,9 kilometer. De wandeling is gemiddeld zwaar en duurt ongeveer drie uur. Daarmee is het een van de meest lonende wandelingen in IJsland die je vanuit de hoofdstad kunt maken.

De route loopt door een korte grot, klimt naar de rand van de kloof en steekt de rivier Botnsa twee keer over. De eerste oversteek gaat via een enkele boomstam met een touw als houvast.

Die boomstam ligt er alleen in het seizoen. Hij wordt halverwege tot eind juni geplaatst en begin oktober weer weggehaald. Daarom is deze route een zomerwandeling en geen wandeling voor het hele jaar. In de winter de kloof in gaan is echt gevaarlijk: er ligt ijs op steile stukken, de rivieroversteek ontbreekt en in de kloof vallen voortdurend stenen.

Draag goede wandelschoenen en neem waterschoenen mee voor de bovenste oversteek. Controleer ook de weersverwachting voordat je vertrekt. Neem eten en water mee, want bij het begin van het pad zijn geen voorzieningen.

Bij de top hebben de kliffen geen relingen, dus deze route is niet geschikt voor kleine kinderen. Na hevige regen kan de rivier te hoog staan om de lus af te maken. Keer in dat geval terug via dezelfde weg.

Glymur is niet de enige wandeling hier. Bij het uiteinde van de fjord beginnen twee langere routes: Sildarmannagotur loopt noordwaarts richting de vallei Skorradalur en Leggjabrjotur, de "beenbreker", klimt oostwaarts richting Nationaal Park Thingvellir. Beide routes zijn ruiger en langer dan de lus bij Glymur en geen van beide staat vanaf de parkeerplaats aangegeven.

Laat je het rijden en de rivieroversteek liever aan een gids over? Dan zijn er twee goede opties. De privéwandeling naar Glymur vanuit Reykjavik of luchthaven Keflavik duurt zeven uur en volgt Route 47 rond de fjord in plaats van de tunnel. De rit maakt dus deel uit van de excursie. De kortere privéwandeling van zes uur vanuit Reykjavik is geschikt als je minder tijd hebt.

Oorlogs- en Vredesmuseum bij Hladir (noordelijke oever)

Als je via de noordelijke oever westwaarts terugrijdt, is het Oorlogs- en Vredesmuseum bij Hladir de plek om de ruïnes die je eerder passeerde beter te begrijpen. Het museum opende in 2012 en behandelt de bezettingsjaren van 1940 tot 1945 aan de hand van foto's, voertuigen, uniformen en alledaagse voorwerpen.

De tentoonstelling is thematisch en niet chronologisch ingericht. Er zijn ruimtes over de Britse en Amerikaanse troepen, de IJslandse kustwacht, de verpleging en het dagelijks leven van burgers. Het museum is klein, persoonlijk samengesteld en indrukwekkender dan je op basis van de omvang zou verwachten.

Bij het museum hoort een café en ook de wafels hebben een goede reputatie. Toegangskaarten voor het Oorlogs- en Vredesmuseum kun je vooraf boeken.

Hladir heeft ook een buurthuis, een camping en een buitenzwembad met bubbelbaden. Daardoor is het een praktische uitvalsbasis als je langer dan één dag aan de fjord wilt doorbrengen.

Boerderij Bjarteyjarsandur (noordelijke oever)

Bjarteyjarsandur is een actieve schapenboerderij verderop aan de noordelijke oever. De boerderij is sinds 1887 in handen van dezelfde familie en wordt van generatie op generatie doorgegeven. De familie houdt IJslandse schapen op duurzame wijze en verzorgt de rondleidingen zelf. Daardoor is dit een van de meest authentieke boerderijbezoeken in IJsland. Gasten zijn het hele jaar door welkom.

In een kleine winkel worden truien, mutsen en wanten verkocht die zijn gebreid van de wol van de eigen boerderij. In de zomer worden maaltijden met producten van de boerderij en lamsvlees geserveerd. Afhankelijk van het seizoen kan het zijn dat je een handje meehelpt.

De kust onder de boerderij is een broedplaats voor eidereenden. Hun dons wordt al eeuwenlang in IJsland verzameld. Loop in de vroege zomer voorzichtig en misschien zie je moeders hun kuikens grootbrengen.

De camping hier is het hele jaar geopend en populair bij reizigers die de lus rijden. Er is een warme gemeenschappelijke keuken en de boerderijhonden komen je graag begroeten.

Route 47 rond de fjord Hvalfjordur rijden

Route 47 maakte deel uit van de Ringweg totdat de tunnel in 1998 openging. De weg volgt nog altijd de volledige kustlijn van Hvalfjordur over ongeveer 60 kilometer. De lus duurt ongeveer een uur langer dan de tunnel, maar laat je precies zien waarom je hierheen komt.

Volg vanuit Reykjavik Route 1 noordwaarts door Mosfellsbaer, ongeveer 34 kilometer lang. De afslag naar Route 47 komt kort voor de ingang van de tunnel. Let dus goed op het bord.

De weg is geasfalteerd, rustig en het hele jaar door goed onderhouden. Bijna elke stop uit deze gids ligt eraan, dus beschouw Route 47 als de basis van je bezoek en niet als een omweg. Dankzij de brede uitwijkplaatsen is dit een van de gemakkelijkere trajecten voor wie voor het eerst in IJsland rijdt.

Reken voor de lus met stops op drie tot vier uur, of op een volledige dag als je Glymur wilt bewandelen. Het uiteinde van de fjord en de parkeerplaats van Botnsdalur liggen op ongeveer een uur rijden van de stad. Kom je vanuit Reykjavik, neem dan eerst de zuidelijke oever. Vanuit Borgarnes begin je aan de noordelijke kant.

Er is geen openbaar vervoer naar de fjord. Je hebt een huurauto, een camperbus of een plek op een begeleide excursie nodig. Kom je aan op luchthaven Keflavik? Volg dan Route 41 richting de hoofdstad en ga vervolgens verder noordwaarts over Route 1. In totaal duurt dit ongeveer anderhalf uur.

De Hvalfjordur-tunnel

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Eysteinn Gudni Gudnason. Geen bewerkingen uitgevoerd.

De Hvalfjordur-tunnel, of Hvalfjardargong, loopt 5,77 kilometer onder de fjord door en maakt deel uit van Route 1. De tunnel opende op 11 juli 1998 als de eerste onderzeese verkeerstunnel van IJsland. De rit naar West- en Noord-IJsland werd hierdoor 45 kilometer korter. De oversteek van de fjord duurt nu zeven minuten in plaats van ongeveer een uur.

Ongeveer 3,75 kilometer van de tunnel ligt onder de zeebodem. Het laagste punt ligt 165 meter onder zeeniveau, met minstens 40 meter gesteente boven het tunneldak. Het water is daar zelf slechts ongeveer 40 meter diep, dus het grootste deel van de afdaling gaat door massief basalt.

De tunnel bestaat uit één buis met twee rijstroken en wordt op de noordelijke helling verbreed tot drie rijstroken. De maximumsnelheid is 70 kilometer per uur. Sinds 2024 zijn er trajectcontroles en de uitwijkplaatsen zijn alleen bedoeld voor noodgevallen. In de zomer rijden er dagelijks ongeveer 11.000 voertuigen door de tunnel, in de winter ongeveer 6.700.

Er is geen tol. De Hvalfjordur-tunnel is sinds 28 september 2018 gratis, toen het beheer overging van de particuliere exploitant Spolur naar de IJslandse wegbeheerder. IJsland brengt op andere manieren nog wel kosten voor het gebruik van wegen in rekening. Lees daarom meer over tolwegen in IJsland voordat je vertrekt.

De tunnel is de praktische keuze als je snel verder wilt reizen. Heb je tijd, dan is Route 47 erboven juist de reden om hierheen te komen.

Landschap en dieren in de fjord Hvalfjordur

Gletsjers hebben Hvalfjordur uitgesleten in basalt dat ongeveer drie miljoen jaar geleden is gevormd. Toen de tunnel werd aangelegd, gingen de bouwploegen door deze lagen heen en stuitten ze om de paar honderd meter op breuken en vulkanische dijken: smalle lagen gestold magma. Bovengronds heeft dit geleid tot een inham met steile wanden en brede valleien die erop uitkomen.

Bergen omlijsten de route aan beide kanten. De berg Esja rijst aan de zuidelijke kant op en de berg Thyrill loopt steil omhoog vanaf de noordelijke oever. Het gebergte Skardsheidi ligt verder landinwaarts achter Akranes. Aan het uiteinde van de fjord torent de berg Hvalfell boven de vallei Botnsdalur uit, waar het pad naar Glymur doorheen loopt.

Boven de waterval ligt het meer Hvalvatn, 4,1 vierkante kilometer groot en 180 meter diep. Daarmee is het meer dieper dan de fjord waarin het uiteindelijk uitmondt. De rivier Botnsa voert het water door de vallei naar beneden en bij Glymur stort het naar beneden.

Twee andere rivieren, die allebei Fossa heten, kruisen Route 47 en vormen een reeks watervallen. De westelijke Fossa is gemakkelijk over het hoofd te zien, omdat de belangrijkste waterval onder de weg door het bos in valt.

Een paar honderd meter verderop steekt Route 47 de rivier Brynjudalsa over in de vallei Brynjudalur. Vissers komen hier voor zalm en zeeforel. De waterval Skorhagafoss, genoemd naar de nabijgelegen boerderij Skorhagi, is vlak voor de brug vanaf de weg te zien.

Vissers kennen de Laxa i Kjos, een zalmrivier die de zuidelijke oever in het landbouwgebied Kjos kruist. Net ten zuiden daarvan ligt het meer Medalfellsvatn, omringd door zomerhuizen: kleine huisjes die veel IJslandse gezinnen hebben voor weekenden buiten de stad.

Voor de noordwestkust ligt het eiland Geirsholmi, een kleine rots met bijna verticale wanden. In de dertiende eeuw, tijdens de burgeroorlog tussen de heersende families van IJsland die bekendstaat als het tijdperk van de Sturlungen, hield een groep vogelvrijen het eiland bezet. Van daaruit overvielen ze boerderijen rond de fjord.

Ondanks de naam komen hier zelden walvissen. Ze waren bijna een hele generatie afwezig, totdat in 2025 een kleine groep bultruggen terugkeerde. De meeste dieren die je ziet, behoren tot de andere IJslandse fauna. Gewone zeehonden komen aan land om uit te rusten op de zandplaten bij het uiteinde van de fjord. Bij laagwater kun je ze het beste zien, waardoor dit een van de gemakkelijkste plekken is om zeehonden te spotten in IJsland.

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Jakub Halun. Geen bewerkingen uitgevoerd.

Hvalfjardareyri, de lange zandbank aan de zuidkant, is de beste plek voor IJslandse vogels. Noordse sterns en eidereenden zoeken de hele zomer voedsel in het ondiepe water.

De scholekster, een zwart-witte steltloper met een feloranje snavel, maakt zoveel lawaai dat je hem hoort voordat je hem ziet.

Het binnenste uiteinde van de fjord is groener dan het grootste deel van IJsland. Rond de rivier Botnsa hebben berken en naaldbomen wortel geschoten, samen met lupine, mos en wilde bloemen. Dit maakt deel uit van herbebossingsprojecten die al tientallen jaren lopen.

Geschiedenis en cultuur van de fjord Hvalfjordur

Voor zo'n rustige fjord heeft Hvalfjordur een bewogen geschiedenis. Middeleeuwse handelaren gebruikten de fjord als route naar het binnenland, geallieerde konvooien vonden beschutting in het diepe water en de hymnen die IJslanders nog altijd zingen, werden aan de zuidelijke oever geschreven. Twee van de felste discussies in het land, over de walvisvangst en zware industrie, spelen zich vandaag nog steeds langs de kust af.

Hvalfjordur tijdens de Tweede Wereldoorlog

Foto van Wikimedia, publiek domein, door het National Museum of the U.S. Navy.

Hvalfjordur was tussen 1940 en 1945 een van de strategisch belangrijkste plaatsen in de Noord-Atlantische Oceaan. De diepte en beschutte ligging maakten de fjord tot een natuurlijke ankerplaats. Geallieerde konvooien verzamelden zich hier voordat ze aan een overtocht begonnen die veel schepen niet overleefden.

De Britse basis bij Hvitanes werd in gebruik genomen als HMS Baldur en diende als hoofdkwartier van de bevelhebber van de Britse strijdkrachten in IJsland. Grote vloten lagen voor anker bij Hvammsvik, waar het Amerikaanse leger een munitiedepot en een recreatiecentrum voor marinebemanningen bouwde.

Aan de noordelijke oever bij Midsandur exploiteerden de Amerikanen een depot voor brandstof, bevoorrading en reparaties, en sommige van de oude Quonset-hutten worden nog steeds door een lokaal bedrijf gebruikt.

De donkerste associatie met de fjord is konvooi PQ-17, dat in juni 1942 hiervandaan vertrok. Van de 35 koopvaardijschepen bereikten slechts 11 de Sovjethaven Archangelsk.

Naarmate de geallieerden de overhand kregen op de Duitse onderzeebootvloot, kwamen er minder schepen. De Britten hielden Hvitanes tot het einde van de oorlog in handen en lieten de bases daarna leeg achter. Het grootste deel van de uitrusting ging als compensatie voor schade aan het land naar de IJslandse overheid, en de boerderijen keerden terug naar de landbouw.

Het walvisstation bij Midsandur

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Vincent van Zeijst. Geen bewerkingen uitgevoerd.

Het enige walvisstation van IJsland staat bij Midsandur aan de noordelijke oever. Het werd in 1948 gebouwd op een pier die de Amerikaanse marine had achtergelaten. Het is eigendom van Hvalur hf., het laatste IJslandse bedrijf dat op vinvissen jaagt.

De walvisvangst is hier niet continu geweest. Hvalur ving in 2023 24 vinvissen, tegenover 148 het jaar ervoor. In 2024 werd er niet gejaagd, omdat de vergunning voor het seizoen te laat kwam om nog uit te varen. Ook in 2025 vond er geen jacht plaats; volgens het bedrijf zou die economisch niet haalbaar zijn geweest.

De jacht werd in juni 2026 hervat, toen het schip Hvalur 9 twee vinvissen naar het station bracht. Dat waren de eerste vinvissen die in drie jaar tijd in IJslandse wateren waren gevangen. Hvalur heeft een vergunning voor vijf jaar, die eind 2024 werd afgegeven en maximaal 209 vinvissen per jaar toestaat.

Voor 2026 adviseerde het IJslandse Instituut voor Zee- en Zoetwateronderzoek een maximum van 150. Dat is 28 procent minder dan het vorige advies. Het instituut gaf aan het aantal later in het jaar opnieuw te zullen beoordelen.

De praktijk blijft omstreden. De nationale omroep RUV meldt dat Hanna Katrin Fridriksson, minister van Industrie, heeft gezegd dat commerciële walvisvangst niet in het algemeen belang is en een wetsvoorstel voor een verbod heeft aangekondigd. Ze heeft ook gewezen op de bestaande vergunning, die voorlopig een juridische beperking vormt. Een verbod treedt mogelijk pas in werking wanneer de huidige vergunning in 2029 afloopt.

Reizigers kunnen het station via Route 47 passeren. Bezoekers hebben geen toegang tot het terrein. De verwerking is alleen vanaf de weg te zien wanneer er een vangst wordt binnengebracht.

Hallgrimur Petursson en Hallgrimskirkja bij Saurbaer

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Christian Bickel. Geen bewerkingen uitgevoerd.

Hallgrimur Petursson, een van de bekendste dichters van IJsland, werd in 1651 aangesteld in Saurbaer aan de zuidelijke oever. Hij diende de parochie tot lepra hem in 1669 dwong met pensioen te gaan. Hier schreef hij de Passieliederen, een cyclus van 50 gedichten over het lijden van Christus die nog altijd een hoeksteen van de IJslandse literatuur vormen. Hij stierf in 1674 in Ferstikla, verderop aan de fjord.

Al sinds de middeleeuwen staan er kerken in Saurbaer. De huidige kerk werd in juli 1957 ingewijd en aan hem opgedragen. De glas-in-loodramen en de rustige ligging boven het water maken een korte stop hier de moeite waard.

De kerk wordt ook Hallgrimskirkja genoemd, dezelfde naam als de bekende kerk in Reykjavik. Daarom denken reizigers soms dat het gebouw in de hoofdstad de plek markeert waar hij werkte. Hallgrimskirkja in Reykjavik zou in 1974 worden geopend, op de 300e sterfdag van de dichter, maar werd pas in 1986 voltooid.

De fjord was ook de thuisbasis van Sveinbjorn Beinteinsson, dichter, voordrager van rimur en de eerste hogepriester van de IJslandse Heidense Vereniging.

Mariuhofn, een middeleeuwse haven

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Steinninn. Geen bewerkingen uitgevoerd.

Lang voordat de tunnel werd aangelegd, was Hvalfjordur een belangrijke zeeroute. Middeleeuwse manuscripten beschrijven schepen die de fjord in- en uitvoeren. Mariuhofn, op een landtong aan de zuidelijke oever, was een van de belangrijkere havens en handelsposten van het land.

De plek wordt meestal geïdentificeerd als Budasandur, aan de inham van Laxarvogur. Archeologen zijn echter voorzichtig met zowel deze identificatie als met de vraag hoeveel van de haven nog kan worden teruggevonden. Tegenwoordig is er weinig te zien.

Mariuhofn heeft ook een lugubere historische betekenis. De Zwarte Dood bereikte IJsland in 1402. Volgens het traditionele verhaal kwam de ziekte aan boord van een schip dat hier aanlegde, verborgen in een zending stof die eigendom was van Einar Herjolfsson. Het herinnert eraan dat deze rustige fjord ooit een belangrijke verkeersader was.

Het industrieterrein van Grundartangi

Foto van Wikimedia, Creative Commons, door Steinninn. Geen bewerkingen uitgevoerd.

Grundartangi ligt aan de noordelijke oever, bij de monding van de fjord, en is een van de belangrijkste industrieterreinen van IJsland. Het ligt op ongeveer 45 kilometer van de hoofdstadregio en 15 kilometer van Akranes. De diepwaterhaven kan de grootste vrachtschepen en tankers ontvangen.

Twee zware industrieën domineren het terrein. Een ferrosiliciumfabriek is hier sinds 1979 actief en de aluminiumsmelterij opende in 1998. Sinds 2004 opereert die als Nordural onder Century Aluminum. De smelterij biedt werk aan ongeveer 600 mensen en heeft een capaciteit van 320.000 ton primair aluminium per jaar.

Beide industrieën waren omstreden toen ze werden gebouwd en dat zijn ze nog steeds. Naast de walvisvangst en de ontwikkeling van waterkracht staan smelterijen en siliciumfabrieken centraal in de felste milieudiscussies van IJsland.

Het terrein krijgt nu een ander profiel. De bedrijven in Grundartangi hebben een gezamenlijk duurzaamheidsbeleid ondertekend en werken aan een industrieel park volgens het principe van de circulaire economie, waarin bijproducten worden hergebruikt en hernieuwbare elektriciteit wordt gebruikt.

In januari 2026 verwierf Carbon Iceland er meer dan 24 hectare grond voor een fabriek die koolstofdioxide uit de bestaande industrie zou afvangen en omzetten in hernieuwbare e-methanol voor de scheepvaart en luchtvaart.

Wanneer kun je de fjord Hvalfjordur bezoeken?

Hvalfjordur is het hele jaar door toegankelijk en de wegen worden in de winter onderhouden, maar de twee helften van het jaar bieden heel verschillende ervaringen.

De zomer, van juni tot en met augustus, is de enige verstandige periode voor de wandeling naar Glymur, omdat de oversteek met de boomstam dan aanwezig is en het pad droog is. De gemiddelde maximumtemperaturen liggen rond 11 tot 14 °C, de boerderijen en het museum zijn volledig geopend en er is lang genoeg daglicht om de rondrit na het diner te maken.

Dit jaar is er één datum die eruit springt: de totale zonsverduistering op 12 augustus 2026 trekt over West-IJsland. Bij Akranes, aan de monding van de fjord, duurt de totaliteit ongeveer een minuut. Verwacht daarom aan weerszijden van die datum een grote vraag naar accommodaties en huurauto's.

De winter, van oktober tot en met maart, verruilt de wandeling voor donkere luchten en lege wegen. De gemiddelde maximumtemperaturen liggen rond 1 tot 4 °C. Controleer de wegomstandigheden voordat je vertrekt en sla de kloof volledig over.

De lente en de herfst zijn het rustigst. In mei en september zijn de bezienswaardigheden geopend, zijn er minder bezoekers en heb je een redelijke kans op zowel goed wandelweer als vroeg of laat in het seizoen zichtbaar noorderlicht.

Noorderlicht boven de fjord

Hvalfjordur is een van de beste plekken om het noorderlicht in West-IJsland te fotograferen en een van de dichtstbijzijnde locaties met een donkere hemel bij Reykjavik. Je bent er in ongeveer 40 minuten, maar hebt geen last van de lichtgloed van de stad. De Skardsheidi-bergen en de omliggende bergen houden strooilicht tegen en omlijsten het noorderlicht boven het water.

Als je zelf rijdt, vind je langs Route 47 veel brede, veilige parkeerplaatsen. Je kunt er parkeren en wachten zonder de weg te blokkeren. Controleer eerst de noorderlichtverwachting, want een heldere hemel is belangrijker dan een specifieke locatie.

Het noorderlichtseizoen in IJsland loopt ongeveer van september tot april. Met begeleide noorderlichttours hoef je zelf niet te rijden en hoef je de weersverwachting niet in de gaten te houden. Dat is handig op een avond waarop de hemel maar in één richting helder is.

Waar kun je in de buurt van de fjord Hvalfjordur overnachten en eten?

Er ligt geen dorp aan de fjord zelf en de weinige accommodaties bieden meestal ook maaltijden aan. De meeste bezoekers maken van Hvalfjordur een dagtrip vanuit Reykjavik of een tussenstop op weg naar Borgarnes, maar aan beide oevers kun je ook overnachten.

Hvammsvik Nature Resort ligt aan de zuidelijke oever. Gasten kunnen er ook na het vertrek van de dagbezoekers gebruikmaken van de zwembaden. Stormur Bistro serveert lichte maaltijden met lokale ingrediënten. Hotel Laxarbakki is een familievriendelijk complex met appartementen met eigen kookgelegenheid aan Route 1, bij de noordelijke oever. Het beschikt over een sauna, een hot tub van waaruit je het noorderlicht kunt bekijken en een restaurant met huisgemaakte gerechten en barbecue.

Hotel Glymur ligt op een heuvel boven de fjord in Hvalfjardarsveit. Het heeft 22 kamers, twee buitenhot tubs en een restaurant met uitzicht op het water. Ondanks de naam ligt het hotel ongeveer 18 kilometer van het wandelpad naar Glymur.

Bjarteyjarsandur Farm heeft het hele jaar door een camping met een gemeenschappelijke keuken. In de zomer serveert de boerderijkeuken eigen lamsvlees en producten van de boerderij. Hladir heeft ook een camping, naast het Oorlogs- en Vredesmuseum, met een buitenzwembad, hot tubs en een museumcafé.

Buiten de fjord zelf bevinden de meeste accommodaties zich in de steden. De dichtstbijzijnde hotels in West-IJsland liggen in Akranes aan de monding en in Borgarnes ten noorden daarvan. Mosfellsbaer ligt ongeveer een halfuur zuidelijker.

Waarom Hvalfjordur de omweg waard is

Weinig plekken in IJsland bieden zoveel op zo'n klein oppervlak, en nog minder liggen op slechts een uur van de hoofdstad. Een van de hoogste watervallen van het land, geothermische baden aan de waterkant, betonnen overblijfselen uit de oorlog in het gras en een middeleeuwse haven liggen allemaal aan dezelfde rustige inham.

De tunnel is er voor mensen die haast hebben. Laat hen maar gaan, neem Route 47 en geef de fjord de twee of drie uur die hij verdient. Onderweg ontdek je waarom Hvalfjordur tot de meest indrukwekkende fjorden van IJsland behoort.

Vanaf hier loopt de weg verder naar Borgarnes en het schiereiland Snaefellsnes. Daardoor is Hvalfjordur zowel geschikt als halve dagtrip vanuit de stad als eerste stop tijdens een langere reis door West-IJsland. Rondreizen door West-IJsland volgen dezelfde weg.