De bossen van IJsland | Een boomloos land herbebossen

Bossen in IJsland zijn misschien wel het laatste wat u verwacht tussen gletsjers en vulkanen, maar deze groene gebieden zijn absoluut de moeite waard. Ooit werd het land door erosie en ontbossing volledig kaalgeslagen, maar langzaam brengt IJsland zijn bossen terug. Lees verder en plan uw bezoek.

Veel van deze bossen zijn gemakkelijk per auto bereikbaar en vormen uitstekende tussenstops tijdens rondreizen met een huurauto die van de hoofdwegen afwijken. Ze komen het meest voor in het oosten en noorden, waar inheemse berken en geïmporteerde boomsoorten goed gedijen.

In het oosten ligt Hallormsstadaskogur, een van de grootste bosgebieden van IJsland, vlak bij wegen die door sommige excursies naar de Oostfjorden worden gevolgd. In het noorden komen excursies langs de Diamond Circle dicht bij de kloof Asbyrgi en het bos Vaglaskogur, waar gemarkeerde paden korte wandelingen en begeleide wandeltochten bieden.

Kleinere bossen liggen verspreid over Zuid- en West-IJsland, vaak in de buurt van geothermische gebieden, rivieren of landbouwgrond. Voorbeelden zijn berkenbosjes zoals Skogarreitur en herbeboste gebieden zoals Thjorsardalur, Selskogur en Vatnshornsskogur. Thorsmork, een bebost dal tussen gletsjers, is bereikbaar tijdens een meerdaagse rondreis door het IJslandse binnenland.

Lees verder voor meer informatie over de bossen van IJsland, hun unieke kenmerken en manieren om ze tijdens uw reis te beleven.

Belangrijkste punten

• De bossen van IJsland zijn klein, maar groeien: Berkenbossen komen het meest voor en herbebossing in gebieden zoals Hallormsstadaskogur (het grootste bos van IJsland) en Thorsmork zorgt voor een gestage toename van het bosareaal.

• De eerste kolonisten veroorzaakten de ontbossing: Toen de Vikingen ruim 1.000 jaar geleden arriveerden, was tot 40 procent van IJsland bedekt met berkenbossen. Het kappen van bomen voor brandhout en weidegrond liet het land eeuwenlang vrijwel boomloos achter.

• De bebossing gaat door: Sinds het begin van de 20e eeuw planten de overheid en milieuorganisaties bomen om bodemerosie tegen te gaan en verdwenen bossen te herstellen. Daarbij worden sterke uitheemse soorten toegevoegd, zoals sitkasparren, lodgepole-dennen en lariksen.

• De beste bossen voor bezoekers: Voor veel groen kunt u naar het bos Hallormsstadaskogur in Oost-IJsland, het dal Thorsmork in de zuidelijke Hooglanden en het natuurreservaat Heidmork bij Reykjavik. Al deze gebieden beschikken over wandelpaden, campings en een rijk vogelleven.

• Bossen helpen klimaatverandering bestrijden: Nu IJsland streeft naar koolstofneutraliteit, spelen bomen een belangrijke rol bij koolstofvastlegging. Bebossing vormt daarom een centraal onderdeel van de milieustrategie van het land.

Inheemse bossen in IJsland

IJsland heeft een rijke bosgeschiedenis. Bomen uit warme klimaten, zoals sequoia’s en magnolia’s, groeiden hier ooit naast beukenbossen. Daarna kwamen soorten die bestand waren tegen koude, zoals dennen, sparren en elzen, gevolgd door berken, lijsterbessen en ratelpopulieren.

Tegen de tijd dat de bewoning ongeveer 1.150 jaar geleden begon, bedekten berkenbossen en wilgenstruweel tot 40 procent van het land. Binnen enkele eeuwen hadden weilanden, kale grond en jong gras deze bossen vervangen. Het was een van de ernstigste gevallen van ontbossing ooit geregistreerd.

De ontbossing van IJsland

Hoe konden de bossen van IJsland in minder dan driehonderd jaar verdwijnen? Een afkoelend klimaat tijdens de Kleine IJstijd, vulkaanuitbarstingen en ijzige winden speelden allemaal een rol, maar slechts een beperkte. De werkelijke oorzaak was menselijke bewoning.

Voor de eerste kolonisten was hout een essentiële brandstof om de koude IJslandse winters te overleven. Daarnaast was het nodig voor de bouw van huizen, boten en omheiningen. De grootste oorzaak was echter het uitblijven van natuurlijke aangroei door begrazing. De kolonisten kapten bossen om akkers en weiden te creëren voor de dieren die ze hadden meegenomen.

Onderzoek wijst erop dat dit een bewuste economische strategie was om de lokale veehouderij te versterken. Door voortdurende begrazing konden de bossen niet terugkeren en bleef het bosareaal krimpen. Deze kolonisten konden onmogelijk de langetermijnschade overzien of beseffen hoe moeilijk toekomstige bebossings- en herbebossingsprojecten zouden worden.

Bossen in IJsland vandaag

Ondanks eeuwen van ontbossing telt IJsland tegenwoordig verschillende betoverende bossen en bosgebieden. Bossen bedekken nu slechts ongeveer 2 procent van het land, waardoor IJsland een van de minst beboste landen van Europa is. Dat percentage stijgt elk jaar nu de herbebossing in een stroomversnelling komt.

De nationale bossen van IJsland worden beheerd door de IJslandse Bosdienst, en elk bos is een bezoek waard. Er valt nog veel meer te ontdekken, maar dit zijn de 26 bossen die de dienst beheert, ingedeeld per regio:

Oost-IJsland

• Het bos Arnaldsstadaskogur: Een klein, ongerept bos dat bekendstaat om zijn weelderige groen en historische boerderijen in het zuidelijke dal Fljotsdalur.

• Het bos Hallormsstadaskogur: Het grootste bos van IJsland, met uiteenlopende boomsoorten, wandelpaden en een lange geschiedenis van bebossing.

• Het bos Jorvikurskogur: Een schilderachtig bos waar een IJslandse original groeit: de blauwe ratelpopulier.

Noord-IJsland

• Het bos Asbyrgi: Dit bos ligt in de indrukwekkende kloof Asbyrgi en gedijt in een hoefijzervormige formatie die verbonden is met de Noorse mythologie.

• Grundarreitur in Eyjafjordur: Een minder bekend bos bij de noordkust, geschikt voor een gemakkelijke wandeling en rustige landschappen.

• Het bos Kristnesskogur: Een goed onderhouden bos bij de stad Akureyri, populair vanwege de wandelpaden.

• Het bos Mela-Skuggabjargaskogur: Een afgelegen bosgebied in Fnjoskadalur, bekend om zijn ruige schoonheid en gevarieerde mix van boomsoorten.

• Het bos Reykjarholsskogur: Een schilderachtig bos met bijzondere vegetatie dankzij de warme, ooit geothermische bodem.

• Het bos Sigridarstadaskogur: Een goed bewaard berkenbos tussen Akureyri en het Myvatnmeer, bekend om zijn levendige herfstkleuren en lokale dierenleven.

• Het bos Thordarstadaskogur: Dit bos ligt in het dal Fnjoskadalur, vlak bij de waterval Godafoss.

• Het bos Vaglaskogur: Een van de grootste natuurlijke berkenbossen van IJsland, met een bosbouwstation en volop mogelijkheden om te wandelen en te recreëren.

• Het bos Vaglir: Een commercieel en recreatief bos bij Akureyri.

Zuid-IJsland

• Het bos Haukadalsskogur: Dit bos ligt in het dal Haukadalur en bestaat uit een mix van inheemse berken en geïmporteerde boomsoorten.

• Het bos Laugarvatnsskogur: Bij het Laugarvatnmeer, met een schilderachtige achtergrond voor bezoekers van de natuurlijke warmwaterbronnen in de omgeving.

• Het bos Mulakot: Een klein maar historisch belangrijk bos vol zeldzame oude bomen.

• Het bos Skogarreitur: Een charmant bosje met de waterval Systrafoss.

• Het bos Thjorsardalur: Een herbebost dal met berken en naaldbomen, vlak bij de resten van vroegere vulkaanuitbarstingen.

• Thorsmork: Een beroemd bebost dal in de zuidelijke Hooglanden, omringd door gletsjers en bergen.

• Het bos Tumastadir: Dit gebied was boomloos totdat de Bosdienst het in 1944 als kwekerij ging gebruiken. Tegenwoordig groeien hier enkele van de hoogste sitkasparren van IJsland.

West-IJsland en omgeving van Reykjavik

• Het bos Furulundurinn: Dit dennenbos bij Thingvellir was de eerste succesvolle herbebossing van IJsland en staat bekend om rustige wandelpaden en vogelrijkdom.

• Het bos Jafnaskardsskogur: Een afgelegen bos dat wordt gewaardeerd om zijn biodiversiteit en rustige wandelroutes, op korte rijafstand van Reykjavik.

• Het bos Mogilsa: Aan de voet van de berg Esja, met het bosbouwonderzoeksstation van IJsland en experimentele aanplantingen.

• Het bos Nordurtunguskogur: Een rustig bos in de regio Borgarfjordur.

• Het bos Selskogur: Een rustige camping in een berkenbos, populair bij wandelaars en natuurfotografen.

• Het bos Stalpastadaskogur: Een rustig bosgebied in Skorradalur en het grootste sitkasparrenbos van het land, met een geschiedenis die teruggaat tot de eerste herbebossingsprojecten.

• Het bos Vatnshornsskogur: Een bos bij meren en moerasgebieden, met een rijk ecosysteem voor vogels en andere dieren.

Hieronder bekijken we enkele van de meest bijzondere bossen om te bezoeken van dichterbij, van het indrukwekkende nationale bos in het oosten tot groene toevluchtsoorden vlak bij Reykjavik.

Het nationale bos Hallormsstadaskogur

Het bos Hallormsstadaskogur in Oost-IJsland begon als een project om bomen op IJslandse bodem te laten groeien. In 1905 werd het het eerste nationale bos van het land, toen het berkenbos bij boerderij Hallormsstadur werd beschermd.

Tegenwoordig beslaat het meer dan 750 hectare en groeien er ruim 85 boomsoorten die vanuit ongeveer 600 locaties over de hele wereld zijn geïmporteerd. Wandelaars en natuurliefhebbers zijn dol op de 40 kilometer aan schilderachtige bospaden.

In het bos kunt u drinken uit heldere gletsjerbeekjes, die deel uitmaken van de vele rivieren in IJsland. Ook kunt u frambozen, rode bessen en eetbare paddenstoelen plukken, zoals de slijmerige boleet, lariksboleet en berkenboleet.

De dichte begroeiing biedt bovendien beschutting aan veel vogels en ander dierenleven in IJsland. Tot de vaste bewoners behoren barmsijzen, raven, sneeuwhoenders en goudhaantjes. In de zomer krijgen zij gezelschap van trekvogels zoals graspiepers, koperwieken, houtsnippen, kwikstaarten en watersnippen.

Elk jaar in juni organiseert het bos Skogardagurinn (Bosdag), een weekend vol volksmuziek en festiviteiten. Hoogtepunten zijn twee minimarathons van 4 en 14 kilometer, lokaal geproduceerde lamsbarbecue, kunsttentoonstellingen en een houtkapwedstrijd.

Hallormsstadaskogur ligt vlak bij de Ringweg en is daardoor een gemakkelijke tussenstop tijdens een 10-daagse rondreis met een huurauto over de Ringweg en het schiereiland Snaefellsnes.

Als u in de buurt wilt overnachten, vindt u volop mooie hotels in Oost-IJsland. Voor een rustieker verblijf beschikt het bos over twee campings: Atlavik in het beschutte binnenste van het bos en Hofdavik, dat iets comfortabeler is. Beide bieden een geweldige kampeerervaring in IJsland.

De dichtstbijzijnde stad is Egilsstadir, de grootste stad van Oost-IJsland. De stad werd in 1947 gesticht en telt meer dan 2.000 inwoners, evenals een ziekenhuis, luchthaven en hogeschool.

Het is een ideale uitvalsbasis om het oosten te verkennen en een handige stop aan de Ringweg. Daarnaast is het een vertrekpunt voor de afgelegen Oostfjorden en het nationaal park Vatnajokull.

Thorsmork, het dal van Thor

Thorsmork, genoemd naar de Noorse god Thor, is een weelderig natuurreservaat in de zuidelijke Hooglanden van IJsland. Het ligt beschut tussen drie gletsjers: Tindfjallajokull, Eyjafjallajokull en Myrdalsjokull.

Dankzij de beschutting tegen de wind en de warmte van de omliggende bergtoppen is het dal een van de weinige plekken in IJsland waar berkenbossen dicht groeien. Gletsjerrivieren zoals de Krossa en Markarfljot slingeren over de dalbodem.

Thorsmork is een paradijs voor wandelaars. Hier eindigt het beroemde wandelpad Laugavegur en begint de route Fimmvorduhals naar Skogar. In de zomer kunt u tussen de bomen poolvossen, sneeuwhoenders en koperwieken spotten.

Het dal is alleen in de zomer bereikbaar, omdat de weg onoverbrugde rivieren doorkruist. De meeste reizigers bezoeken het gebied tijdens een dagtocht per superjeep naar de Hooglanden, waarbij de rivieroversteken voor u worden geregeld.

Asbyrgi, de beboste kloof

Asbyrgi is een indrukwekkende hoefijzervormige kloof in Noord-IJsland en maakt deel uit van het nationaal park Vatnajokull. Op de beschutte bodem ligt een van de grootste berkenbossen van IJsland.

De kloof is ongeveer 3,5 kilometer lang en 1,1 kilometer breed, met kliffen die tot 100 meter hoog zijn. In het midden rijst een rotsformatie op die Eyjan, ‘het eiland’, wordt genoemd.

Naast de inheemse berken en wilgen werden tussen 1947 en 1977 naaldbomen zoals sparren, dennen en lariksen aangeplant. Het bos en de vijver Botnstjorn trekken veel vogels aan.

Volgens een Noorse legende is de kloof een hoefafdruk die Sleipnir, het achtbenige paard van Odin, achterliet. Geologen schrijven het ontstaan daarentegen toe aan catastrofale gletsjeroverstromingen van de rivier Jokulsa a Fjollum.

Asbyrgi ligt aan de Diamond Circle, op ongeveer 45 minuten van het walvisobservatiestadje Husavik, en maakt deel uit van veel excursies langs de Diamond Circle.

Het bosgebied Kjarnaskogur

Het bosgebied Kjarnaskogur ligt net ten zuiden van Akureyri, de hoofdstad van Noord-IJsland. De aanplant begon in 1952 met als doel de stad met bomen te omringen.

Sindsdien zijn er meer dan 1,5 miljoen bomen geplant, voornamelijk berken en lariksen. Inmiddels groeien er meer dan 230 plantensoorten in het bos.

De ongeveer 600 hectare bieden volop mogelijkheden voor een dag in de buitenlucht. Er zijn bijna 7 kilometer aan verlichte paden, plus routes door het achterland en in de zomer een mountainbikeparcours van 10 kilometer.

In de winter veranderen de paden in routes voor langlaufen en snowboarden. Vogelaars kunnen naar de schuilhut bij het moeras Hundatjorn gaan om verschillende vogelsoorten te spotten.

Na een dag in het bos ontspannen veel reizigers in de nabijgelegen Forest Lagoon tijdens een 2-daagse kleinschalige excursie naar het noorderlicht en de Forest Lagoon.

De heuvel en bossen van Oskjuhlid

De heuvel Oskjuhlid, officieel Oskjuhlidarskogur, ligt in de hoofdstad Reykjavik. U herkent de heuvel gemakkelijk aan de hoge berken en de glanzende koepel van het Museum Perlan en het bijbehorende observatiedek.

Het is het belangrijkste recreatiegebied in de buitenlucht van Reykjavik, met paden voor wandelaars en mountainbikers. Sommige paden leiden naar het geothermische strand Nautholsvik en verder naar de kust van het schiereiland Seltjarnarnes.

Een eeuw geleden zag de heuvel er heel anders uit. U had er nog steeds uitzicht over de baai Faxafloi, maar verder bestond het gebied uit weinig meer dan grind en rotsen. Het werd gebruikt als steengroeve voor de bouw van de Oude Haven. De verlaten steengroeve is nog altijd te bezoeken.

De bossen ontstonden in de jaren 50, toen inwoners sparren, berken, ratelpopulieren en dennen plantten. Inmiddels groeien hier meer dan tachtig boomsoorten, wat laat zien hoe snel bebossing resultaat kan opleveren.

Op de top kunt u de natuur en geschiedenis van IJsland ontdekken door het Museum Perlan te bezoeken. In de buurt staat een groep bunkers die Amerikaanse troepen tijdens de Tweede Wereldoorlog bouwden. Ze werden in 1945 verlaten, maar staan er nog steeds.

Het dal Ellidaardalur in Reykjavik

Het dal Ellidaardalur is een prachtig park tussen twee takken van de rivier Ellidaa. Ondanks de ligging midden in Reykjavik voelt het er afgelegen.

De groene dalen van Reykjavik zijn ook uitstekend te paard te verkennen. Tijdens een paardrijtocht kunt u in de buurt van het Raudavatnmeer en het natuurreservaat Heidmork rijden.

Bezoek tijdens uw verblijf in de omgeving ook de nabijgelegen kunstinstallatie Chromo Sapiens in Hofudstodin. Dit meeslepende kunstwerk is gemaakt door de IJslandse kunstenaar Hrafnhildur Arnardottir, ook bekend als Shoplifter. Het leidt bezoekers door drie kleurrijke, grotachtige ruimtes die zijn gemaakt van synthetische haarextensions. Geluid en textuur versterken de zintuiglijke ervaring.

Het bos Husafellsskogur

Husafellsskogur is een mooi berkenbos bij het gebied Husafell, dat bekendstaat om zijn wandelpaden en nabijgelegen geothermische baden. Dankzij de beschutting tegen harde wind en slecht weer kunnen de bomen hier 4 meter hoog worden, wat ongebruikelijk is voor IJsland.

Het plaatsje Husafell is een uitstekende uitvalsbasis voor geothermische baden, gletsjerwandelingen en sightseeing. Veel bezoekers genieten van een ontspannende excursie naar de Husafell Canyon Baths, terwijl avontuurlijke reizigers kiezen voor deze populaire 4 uur durende wandeling naar het hart van de gletsjer Langjokull.

De toekomst van de IJslandse bossen

Bebossing vormt om verschillende redenen de kern van de milieuplannen van IJsland. De eerste reden is bodemerosie. Omdat veel land wordt gebruikt voor schapenbegrazing, wordt een groot deel van de lage vegetatie die de bodem vruchtbaar houdt opgegeten, waardoor de grond kaal achterblijft. Deze erosie verspreidt zich gemakkelijk over het land en bedreigt gebieden die nog leven kunnen ondersteunen.

Ook de Levenskwaliteit speelt een rol. Bossen bieden mensen een onderbreking van het stadsleven en een plek om opnieuw contact te maken met de natuur. Ze trekken bezoekers aan die zowel avontuur als rust zoeken. Het creëren van bossen komt zowel de lokale bevolking als reizigers ten goede.

Biodiversiteit is een andere drijfveer. Het gebrek aan bossen in IJsland beperkt soorten zoals de winterkoning en barmsijs, die bosrijke leefgebieden nodig hebben om te gedijen. Hetzelfde geldt voor veel andere dieren en planten.

De belangrijkste reden is het gebruik van hout in eigen land. Hout is voor veel doeleinden nodig en de schaarste ervan maakt het dagelijks leven moeilijker. De meeste nieuw geplante zaden zijn afkomstig van uitheemse soorten. De inheemse soorten van IJsland, berk, ratelpopulier en lijsterbes, worden tegenwoordig minder geschikt geacht voor het opwarmende klimaat.

Voordat bosbouwers een nieuw programma starten, beoordelen ze ook hoe bomen omgaan met zomerhitte, plotselinge temperatuurschommelingen en droogte. Vrijwilligerswerk helpt eveneens, bijvoorbeeld via de beweging Landgræðsluskógar voor landherstel, die sinds het einde van de jaren 80 jaarlijks meer dan een miljoen jonge bomen heeft geplant.

Toch planten IJslanders jaarlijks ongeveer drie miljoen bomen. Het nationale doel voor bosbouw is om tegen 2100 12 procent van IJsland te bebossen. Dat is weinig vergeleken met het niveau van vóór de bewoning, maar het maakt herbebossing tot een hoeksteen van duurzaam toerisme in IJsland en de klimaatdoelen van het land.

De bossen van IJsland verkennen

Er zijn veel manieren om de bossen van IJsland te bereiken. De beste keuze hangt af van de manier waarop u graag reist. De bossen zijn het hele jaar door de moeite waard: weelderig in de zomer en met gouden berken in de herfst. Daarom is het verstandig om de beste reistijd voor een bezoek aan IJsland te bepalen voordat u vertrekt.

Voor reizigers die zelf rijden

Als u graag uw eigen tempo bepaalt, biedt een 8-daagse zomerse rondreis met huurauto langs de west- en zuidkust volop gelegenheid voor boswandelingen. De populaire 1-weekse zomerse rondreis met huurauto langs de Ringweg en de Gouden Cirkel voert u onderweg eveneens langs veel bosgebieden.

Voor reizigers met een meerdaagse rondreis met gids

Laat u het rijden liever aan iemand anders over? Zowel een 3-daagse rondreis met gids langs de Gouden Cirkel, het noorderlicht en ijsgrotten als een 6-daagse rondreis met gids over de Ringweg stopt bij bossen en natuurgebieden in verschillende regio’s.

Als u liever vluchten en hotels in één pakket boekt, bieden vakantiepakketten zoals een 5-daagse noorderlichtreis met een bezoek aan een ijsgrot, een 6-daags noorderlichtavontuur of een 8-daags winterpakket met nationale parken allemaal tijd om de nabijgelegen bosgebieden te verkennen.

Voor bezoekers met weinig tijd

Weinig tijd? Een dagtocht met een minibus naar de Gouden Cirkel stopt bij het Nationaal Park Þingvellir en het dennenbos Furulundur, terwijl reizigers die vanuit Reykjavík vertrekken de bossen van de stad en Heiðmörk kunnen bereiken tijdens de hierboven genoemde dagtochten.

Ervaar de schoonheid van de bossen van IJsland

IJsland biedt volop activiteiten en bezienswaardigheden, en een wandeling door een van de bossen is altijd de moeite waard. Boek een van de bovenstaande reizen of lees meer over wandelen door de natuurlijke schoonheid van IJsland als u nog aan het beslissen bent.